جزييات آتش بس ميان اسراييل و حماس و مروري بر پيشينه آن
توافق آتشبس بين اسراييل و گروه فلسطيني حماس پس از چند روز چانهزني طرفين بر سر متن قطعنامه حاصل شد. اين توافق آتشبس داراي دو بخش است كه ابتدا طرفين درگيري را به انجام "اقدامات فوري" متعهد ميكند و سپس از آنها ميخواهد كه ظرف يك ماه بر سر مسايلي مهمتر در يك زمانبندي بلندتر به توافق برسند. اقدامات فوري: حماس و ديگر گروههاي شبهنظاميدر نوار غزه قبول ميكنند كه شليك هر نوع راكت و بمب به سوي اسراييل را متوقف كنند. اسراييل همه اقدامات نظامي از جمله حملات هوايي و زميني به نوار غزه را متوقف ميكند. اسراييل با بازگشايي گذرگاههاي مرزي بيشتر در نوار غزه موافقت ميكند تا جريان ورود كالا به اين منطقه از جمله كمكهاي بشردوستانه و مصالح ساختماني بهتر صورت گيرد. اين بند در توافق آتشبس پيشين كه در نوامبر ۲۰۱۲ بين اسراييل و حماس امضا شد نيز وجود داشت اما هيچگاه اجرا نشد. بنابه يك توافق جداگانه ديگر، مصر ميپذيرد كه مرز ۱۴ كيلومتري خود با نوار غزه را در منطقه رفح بگشايد. اداره مرزهاي نوار غزه از حماس به تشكيلات خودگردان فلسطيني به رياست محمود عباس واگذارميشود. اسراييل و مصر اميدوارند كه اين بند از قطعنامه، مسأله جلوگيري از ورود تسليحات، مهمات، و هرگونه كالا "با كاربرد دوگانه" به نوار غزه را تضمين كند. اسراييل و مصر همچنين اميدوارند كه واردات مصالح ساختماني نظير سيمان و چدن به نوار غزه بهشدت زير نظر قرار گيرد تا اين مواد حتماً در پروژههاي عمراني و بازسازي ساختمانها به كار رود و در ساخت تونلها براي حمله به اسراييل مصرف نشود. در اجراي عمليات بازسازي نوار غزه، هماهنگي با كشورهاي اهداكننده كمك مالي از جمله اتحاديه اروپا، قطر، تركيه و نروژ به عهده تشكيلات خودگردان فلسطيني قرار ميگيرد. در صورت برقرارماندن آتش بس، اسراييل ميپذيرد كه منطقه امنيتي حائل در داخل نوار غزه را كاهش دهد. در حال حاضر از درون نوار غزه نزديك شدن به مرز تنها تا شعاع ۳۰۰ متري مجاز است. بنابه اين توافق اسراييل ميپذيرد كه اين محدوده ورود ممنوع را به ۱۰۰ متر برساند تا فلسطينيها بتوانند دسترسي بيشتري به مزارع خود در مجاورت مرز داشته باشند. اسراييل محدوده آزاد براي ماهيگيري صيادان نوار غزه در درياي مديترانه را از حدود ۵ كيلومتر فعلي به ۱۰ كيلومتر افزايش ميدهد. همچنين در صورت برقرارماندن آتشبس اسراييل ميپذيرد كه اين محدوده را وسعت دهد. فلسطينيها در نهايت ميخواهند اجازه يابند كه در حريم ۲۰ كيلومتري به ماهيگيري بپردازند. اين حريم پيشتر در پي توافق آتشبس ۲۰۱۲ براي مدتي كوتاه به اجرا درآمد تا اينكه در مارس ۲۰۱۳ از سوي اسراييل لغو شد. مسايلي كه در بلندمدت بايد درباره آن بحث شود: حماس از اسراييل ميخواهد صدها فلسطيني كه از ماه ژوئن و در پي قتل سه نوجوان اسراييلي در كرانه غربي بازداشت شدهاند آزاد شوند. قتل سه نوجوان اسراييلي در كرانه غربي به آغاز درگيري اخير اسراييل و حماس در نوار غزه انجاميد. پيشتر حماس به شكل سازماني هرگونه دخالت در قتل نوجوانان اسراييلي را رد كرده بود اما اخيراً يكي از سران حماس در تركيه اعتراف كرد كه ربودن و قتل نوجوانان اسراييلي به دست اين گروه صورت گرفته است. محمود عباس كه رهبري گروه فلسطيني فتح را به عهده دارد خواهان آزادي آن دسته از فلسطينيهايي است كه سالهاست در زندانهاي اسراييل بهسر ميبرند و چندي پيش توافق بر سر آزادي آنها با شكست مذاكرات صلح اسراييل و تشكيلات خودگردان معلق ماند. اسراييل از حماس و ديگر گروههاي فلسطيني در غزه ميخواهد اجساد و بقاياي سربازان اسراييلي كشته شده در جنگ اخير را به اين كشور تحويل دهند. حماس خواهان ساخت يك بندر در نوار غزه است تا امكان تردد شهروندان و كالا به اين منطقه فراهم شود. اسراييل مدتها از پذيرفتن چنين خواستهاي خودداري ميكرد اما حالا امكان دارد كه با دريافت تضمينهاي امنيتي با آن موافقت كند. غزه در دوران باستان بندر مهمي در كرانه شرقي درياي مديترانه بوده و نقش مهميدر تجارت ادويه داشته است. از زمان توافق صلح اسلو در ميانه دهه ۱۹۹۰ ميان اسراييل و تشكيلات خودگردان فلسطيني، قرار بوده يك بندر در نوار غزه ساخته شود اما تاكنون پيشرفتي در اين زمينه صورت نگرفته است. حماس خواستار آزاد شدن داراييهايش است تا بتواند حقوق معوقه ۴۰ هزار مأمور پليس و كارمند دولت را بپردازد. اين داراييها از سوي تشكيلات خودگردان فلسطيني توقيف شده است. اسراييل در هفتههاي اخير گفته است خواهان "غيرنظامي شدن" كامل نوار غزه است. آمريكا و اتحاديه اروپا از اين خواسته پشتيباني كردهاند اما هنوز مشخص نيست كه اين موضوع در عمل چه معنايي دارد. حماس اين ايده را رد كرده و اجراي آن را غيرعملي ميداند. احتمال دارد كه اسراييل در ادامه مذاكرات بلندمدت بار ديگر بر اجراي اين خواسته پافشاري كند. فلسطينيها ميخواهند تنها فرودگاه نوارغزه بازگشايي شود. اين فرودگاه در سال ۱۹۹۸ افتتاح شد اما دو سال بعد با بمباران اسراييل تخريب شد.
مقايسه توافق آتشبس حماس و اسراييل در سالهاي ۲۰۱۲ و ۲۰۱۴ آتشبس و توقف ترورها: متن توافق ۲۰۱۲ از اسراييل ميخواست كه به همه حملات زميني، دريايي و هوايي عليه نوار غزه خاتمه دهد، از جمله عمليات هدف قراردادن افراد در اين منطقه. آن توافق همچنين از گروههاي فلسطيني ميخواست كه حملات خود از نوار غزه به اسراييل، اعم از پرتاب راكت و يورش به خط مرزي، را متوقف كنند. بازگشايي گذرگاه ها: متن توافق ۲۰۱۲ بر گشايش گذرگاهها بين اسراييل و نوار غزه، و همچنين تسهيل رفتوآمد شهروندان و كالاها تأكيد دارد. در متن توافق ۲۰۱۴ علاوه بر اين موضوع به لزوم تسريع واردات كمكهاي انساني و مصالح ساختماني پرداخته شده است. ماهيگيري: در توافق آتشبس ۲۰۱۲ حد ماهيگري براي فلسطينيها تا شعاع حدود ۱۰ كيلومتري ساحل در نظر گرفته شده بود. در متن اخير، حريم ماهيگيري آزاد از محدوده ۱۰ كيلومتري آغازميشود و امكان دارد كه در مرحله بعد به مرز ۲۰ كيلومتري برسد. گذرگاه رفح: مطابق توافق ۲۰۱۲ اين گذرگاه بايد بدون اشاره به حضور نيروهاي تشكيلات خودگردان بازگشايي ميشد. اما در توافق آتشبس ۲۰۱۴، مصر اين شرط را گذاشته كه تنها در صورتي با گشايش گذرگاه موافقت ميكند كه نيروهايي از سوي تشكيلات خودگردان فلسطيني اداره آن را در مرز غزه و مصر به عهده گيرند. داراييهاي توقيف شده: در توافق پيشين اشارهيي به اين موضوع نبود. در توافق اخير از تشكيلات خودگردان خواسته ميشود كه حقوق معوقه كارمندان دولت در نوار غزه پرداخت شود. منطقه حائل امنيتي: توافق اخير خواستار محو تدريجي اين منطقه در داخل نوار غزه است اما در توافق سال ۲۰۱۲ اشارهيي به سرنوشت آن نشده بود. تداوم مذاكره: در توافق اخير باب مذاكرات آتي بعد از يك يا دو هفته از شروع آتشبس باز ميماند اما در سال ۲۰۱۲ اشارهيي به اين مسأله نبود. در توافق اخير تأكيد شده است: "مذاكرات غيرمستقيم بين طرفين درباره موضوعات ديگر ظرف يك ماه از شروع آتشبس ادامه يابد. " موضوعاتي كه نخستين بار در توافق ۲۰۱۴ مطرحميشود درخواست طرف فلسطيني براي بازگشايي فرودگاه غزه كه در سال ۲۰۰۰ با حمله اسراييل تخريب شد. درخواست طرف فلسطيني براي ايجاد يك بندر. درخواست اسراييل از حماس براي تحويل اجساد سربازان اسراييلي. درخواست اسراييل براي خلعسلاح گروههاي فلسطيني و "غيرنظامي شدن" نوار غزه».
سايت راديو بي.بي.سي5شهریور93ـ27 اوت 2014