مخالفان توافق در خانه

پيشاپيش در واشنگتن و تهران كارزارهاي سياسي عليه توافق با تمام قدرت آغاز شده است. اگر توافق به دست بيايد هر دو طرف بايد آن را به مخاطبان داخلي بدبين خود عرضه كنند؛ مخاطباني كه شش دهه تاريخ پر عذاب بين دو كشور را در خاطر دارند: كودتا, حملات تروريستي, ترورها, ساقط كردن هواپيماي مسافري, عمليات پنهاني, خرابكاري هستهاي, و ماجراي گروگانگيري. در خفا, نمايندگان آمريكايي و ايراني به دفعات به اين فكر كردهاند كه ديپلوماسي هستهيي براي كدام دولت خطر بزرگتري در بر دارد و كدام طرف بهاي بيشتري خواهد پرداخت.
در واشنگتن, در هفتههاي گذشته, جمهوريخواهان و دموكراتها از باراك اوباما, رئيسجمهوري آمريكا, خواستند ديپلوماسي را رها كند. سناتور جمهوريخواه باب كوركر, رئيس كميته روابط خارجي سنا, در نامهيي خطاب به اوباما نوشت: «در اين مرحله ترك مذاكرات بر سر يك توافق بد شجاعت ميخواهد اما اين براي آمريكا, منطقه و جهان بهترين كار است».
كوركر در مصاحبهاي با شبكه سي بياس گفت: «هيچ كس به ايران اعتماد ندارد. توافقي كه به دست آمده است بيشتر به نفع ايران است تا بقيه جهان». ديگر جمهوريخواهان نسبت به «استيصال» و «تسليم» ديپلوماتيك هشدار دادهاند. سناتور جمهوريخواه ميچ مك كانل, رهبر اكثريت در سنا, با تكرار انتقاد سناتور دموكرات رابرت منندز گفت «خطوط قرمز واشنگتن به خطوط سبز تبديل شدهاند».
هفته گذشته چارلز كراوتهمر, ستون نويس واشنگتن پست, توافق را يك «عقب نشيني كامل» توصيف كرد. او در مقالهاش نوشت: «قويترين نيروي نظامي و قدرت اقتصادي روي كره زمين, به اتفاق پنج قدرت بزرگ ديگر, مجهز به يك نظام خردكننده تحريم, در آستانه امضاي بدترين توافق تاريخ ديپلوماتيك آمريكا هستند… اوباما ميراث اش را به دست خواهد آورد؛ كري جايزه نوبل اش را خواهد گرفت؛ و ايران هم بمب خواهد ساخت».
سناتور جمهوريخواه ماركو روبيو, كانديداي انتخابات مقدماتي رياستجمهوري آمريكا, در بيانيهيي گفت: «تصميم دولت اوباما به تمديد مذاكرات هستهيي براي دومين بار طي يك هفته نشانه ديگري است بر اينكه رئيسجمهوري آمريكا بايد ميز مذاكرات را ترك كند. مسأله مهمتر از ادامه اين بازي ديپلوماتيك بيهوده است».
سناي آمريكا با ۹۸ رأي موافق در برابر يك رأي مخالف و تصويب قانوني دو حزبي اختيار بررسي شرايط توافق را پيش از لغو تحريمهاي ايران برعهده گرفت. تمديد زمان مذاكره با نگاه به اين قانون صورت گرفت. اگر توافق كه سندي مفصل با ضمايم بسيار است تا هيجدهم تير ماه به كنگره ارسال ميشد قانونگذاران طي سي روز بايد توافق را بررسي ميكردند اما پس از آن زمان بررسي كنگره به شصت روز افزايش مييابد.
نگراني بزرگتر در واشنگتن اين است كه در ازاي امتيازات زيادي كه در توافق داده ميشود چيز چنداني به دست نميآيد. يك گروه دو حزبي كه از سوي انستيتو واشنگتن- يك مركز مطالعات طرفدار اسراييل- سازماندهي شده بود در بيانيهيي هشدار داد كه اين توافق زيرساختهاي هستهيي ايران را بهطور كامل بر نميچيند و مهمتر از آن «به حمايت ايران از گروههاي تروريستي چون حزبالله و حماس, دخالتهايش در عراق, سوريه, لبنان, و يمن, زرادخانه موشكهاي بالستيك اش, و سركوب مردم ايران نميپردازد».
نوزده امضاءكنندهاين بيانيه شامل ديويد پترايس, رئيس پيشين سي آي اي, استيون هدلي, مشاور امنيت ملي دولت بوش, ژنرال جيمز كارترايت, معاون پيشين رياست ستاد مشترك نيروهاي مسلح آمريكا, گري سيمور, هماهنگكننده پيشين امور كنترل تسليحات دولت اوباما, و سناتور بازنشسته جوزف ليبرمن هستند.
واكنش سياسي در تهران آينه واشنگتن است
در هفتههاي گذشته, قانونگذاران ايراني به حسن روحاني, رئيسجمهوري ايران, نسبت به تسليم شدن در برابر خواست آمريكاييها هشدار دادند. اسماعيل كوثري, عضو كميته امنيت ملي و سياست خارجي مجلس, گفت: «آمريكا براي اعمال فشار بر ما و دستيابي به نتيجه مطلوب خود دست به جنگ رواني زده است. در داخل ايران اتفاق نظري وجود دارد و رهبر جمهوري اسلامي هم بر اين نظر است كه بهترين واكنش مقاومت در برابر خواستهاي آمريكا است».
علاءالدين بروجردي, رئيس كميسيون امنيت ملي و سياست خارجي, در تهران به من گفت دو سوم مجلس نسبت به نيات بلندمدت آمريكا ترديد دارند. ايرانيها بازرسيهاي سر زده و سفت و سخت را نقض حاكميت ملي و حق برخورداري از فناوري هستهيي را كليد توسعه مدرن ميدانند.
هفته پاياني مذاكرات با يك سالروز هولناك همزمان شد: دوازدهم تير ماه۱۳۶۷, سالروز سقوط هواپيماي ايرباس ۶۵۵ ايران در شليك ناو وينسنس آمريكا. خدمه كشتي آمريكايي هواپيماي ايراني را بهدليل شرايط پروازي خاص هواپيماي جنگي و متخاصم تصور كرده بودند. تقريباً ۳۰۰ مسافر و خدمه در آن سانحه كشته شدند.
دو سال بعد ناخداي كشتي براي خدمات نظامياش مدال لياقت دريافت كرد.
بروجردي ميگويد: «مردم ما نميتوانند فراموش كنند كه در شليك يك كشتي جنگي به هواپيماي مسافري بيش از شصت كودك كشته شدند و ناخداي كشتي مدال گرفت. انتظار داريد براي آمريكا هورا بكشيم؟»
مجلس ايران هم قانوني را با ۲۱۳ رأي موافق در برابر ۱۰ رأي مخالف تصويب كرد كه دسترسي خارجي به مراكز نظامي, امنيتي و حساس غيرهستهاي و دانشمندان هستهيي ايران را ممنوع ميكند. قانون مصوب براي مجلس حق بررسي توافق و تصويب پروتكل الحاقي را قائل است.
نگراني بزرگتر در تهران اين است كه اين توافق ايران را به دادن امتيازهاي عمده در ازاي مزاياي اندك ملزم ميكند. روزنامه كيهان در يادداشتي نوشته است: «آنهايي كه آمريكا را شيطان بزرگ نميدانند, سادهلوحاني هستند كه گمان ميكنند… به سرعت مشكلات ارضي و سماوي كشور حل شده و همه چيز گل و بلبل ميشود!»
ظريف هم تحت حملات مشخصي قرار گرفت. كاريكاتوريستها ديدارهاي مرتب او با كري را مثل رفقاي صميمي به سخره گرفتند. تندروها با امضاي عرضحالي «صميميت» ناپسند بين دو مرد را مورد حمله قرار دادند. ظريف به مجلس فراخوانده شد تا براي قدم زدن پانزده دقيقه اياش با كري در خيابانهاي ژنو توضيح دهد.
ظريف به خبرنگاران در ايران گفت: «ما جلسه جدي داشتيم و شايد لازم بود كه چند دقيقهاي جلسه را متوقف كنيم و به شكل ديگري آن را از سر بگيريم. اين امور در دنياي ديپلوماسي بسيار معمول است به ويژه كه هتل ما باغ و باغچهاي نداشت و خيابانهاي اطراف مملو از ژورناليستهاي كنجكاو بود». بعضي قانونگذاران بحث استيضاح ظريف را مطرح كردند. يكي از تندروها او را «خائن» خواند. براي هر دو طرف مذاكرات در وين مخالفان داخلي به نظر سر سختتر از آنهايي اند كه سر ميز مذاكرات نشسته اند.

مقاله اي از رابين رايت براي نشريه نيويوركر

سايت صداي آمريكا -10 ژوئيه 2015