ستایش راست افراطی از پلیس مخفی شاه، رضا پهلوی را در موقعیت دشواری قرار داده است

رضا پهلوی، رهبر اپوزیسیون سیاسی ایرانی در تبعید و پسر محمدرضا پهلوی، در ۲۳ آوریل ۲۰۲۶ در برلین، آلمان، برای هوادارانش سخنرانی می‌کند. عکس: شان گالوپ/گتی ایمیجز

پسر شاه خلع‌شده مجبور شده از ساواک،  که زمانی وحشت‌آفرین بود،  فاصله بگیرد، 
 
نویسنده:  رابرت تایت در واشنینگتن 
چهارشنبه ۳ژوئن 

در حالی که برخی از حامیان «فاشیستی» او آن را ستایش می‌کنند.برای دهه‌ها، ساواک به عنوان نماد نفرت‌انگیزترین ابزار سرکوب دیده می‌شد که قدرت آخرین شاه ایران، محمدرضا پهلوی را حفظ می‌کرد و یکی از نیروهای محرک اصلی شور انقلابی بود که او را در سال ۱۹۷۹ سرنگون کرد.حالا پسر این شاه خلع‌شده، رضا پهلوی، مجبور شده از این سازمان امنیتی بدنام فاصله بگیرد، پس از آنکه برخی از حامیان پرشور او آن را به عنوان نماد اصلی در تلاش برای بازگرداندن او به تخت سلطنت، جلال می‌دهند.
رضا پهلوی ۶۵ ساله ساکن واشنگتن، که ۴۸ سال است به ایران بازنگشته، خود را به عنوان فردی «به طور منحصربه‌فرد در موقعیت مناسب» برای رهبری گذار به دموکراسی و جایگزینی رژیم فعلی اسلامی معرفی کرده است. این رژیم از فوریه — زمانی که آمریکا و اسرائیل حملات نظامی را آغاز کردند، برای بقا مبارزه می‌کند و اکنون با آتش‌بس لرزان و مذاکرات میانجی‌گری پاکستان متوقف شده است.
او پس از آنکه معترضان در تظاهرات گسترده ژانویه گذشته (که توسط نیروهای امنیتی رژیم به شدت سرکوب شد) نام او و شعار «جاوید شاه» را سردادند، خود را به عنوان رهبر بالقوه مطرح کرد. اما متحدان سابق پهلوی می‌گویند اعتبار او توسط حامیان «فاشیستی» آسیب دیده که در تجمعات خود پرچم‌ها و تی‌شرت‌هایی با نماد ساواک به نمایش گذاشته‌اند. ساواک که توسط آمریکا و اسرائیل آموزش دیده بود، به عنوان ابزاری از استبداد دیده می‌شد که با شکنجه و نظارت بی‌رحمانه بر مخالفان، حکومت پدرش را حفظ می‌کرد. پس از انتقادهایی مبنی بر سکوت او، پهلوی سرانجام در یک پیام ویدیویی با لحن نامناسب، این نمایش‌ها را محکوم کرد و مسئله را «نسبتاً فوری» خواند. او گفت: «نمی‌دانم این از کجا آمده است.»
«نمی‌خواهم وارد تحلیل تاریخی شوم که آیا آن سازمان درست عمل کرده یا نادرست، و چه نبوده.»
«فقط می‌گویم که این یک مسئله جنجالی است. دقیقاً این نوع رفتار بهانه‌ای به کسانی می‌دهد که می‌خواهند به جنبش ما حمله کنند.» این محکومیت پهلوی پس از ضربه‌ای به موقعیت او منتشر شد؛ ضربه‌ای که پس از افشاگری‌هایی مبنی بر شناسایی محمود احمدی‌نژاد (رئیس‌جمهور سابق ایران) توسط آمریکا و اسرائیل به عنوان جایگزین احتمالی در صورت سقوط رژیم، وارد آمد. طرح نصب احمدی‌نژاد ظاهراً شکست خورده است. با این حال، حامیان سابق پهلوی می‌گویند نمایش‌های مربوط به ساواک با تمسخر ارزش‌هایی که او قبلاً اعلام کرده بود، موقعیت او را بیشتر تضعیف کرده است. نیک کوثر، روزنامه‌نگار و کاریکاتوریست ایرانی مقیم آمریکا که قبلاً از پهلوی حمایت می‌کرد اما به دلیل اختلاف با مشاوران تندرو او کنار کشید، گفت: «من در سال ۲۰۱۲ با او درباره ساواک مصاحبه کردم و او به وضوح مخالف شکنجه و هر چیزی بود که حقوق بشر را تضعیف کند.» «نکته غم‌انگیز این است که ساواک به عنوان سازمانی شناخته می‌شد که فعالان سیاسی یا هر کسی که [پدرش] را انتقاد می‌کرد شکنجه می‌کرد و رسانه‌ها را سانسور می‌نمود. این سازمان نماینده دموکراسی یا لیبرالیسم نبود، اما تعدادی از طرفداران پر و پا قرص او اکنون دقیقاً همین را ارائه می‌دهند.» منتقدان می‌گویند جشن گرفتن ساواک با نشانه‌های دیگر عدم تحمل و اقتدارگرایی در اردوگاه پهلوی همخوانی دارد. در تجمعی در مونیخ در ماه مارس، یکی از حامیان بنری با شعار «یک ملت، یک پرچم، یک رهبر» به نمایش گذاشت، که به شدت یادآور زبان نازی‌ها در حمایت از هیتلر است. پیروان او همچنین به خبرنگاران حمله کرده‌اند. فیلمی که به طور گسترده در شبکه‌های اجتماعی پخش شد، نشان می‌دهد کریستین امانپور، خبرنگار CNN متولد ایران، توسط هواداران خشمگینی که از توصیف پهلوی به عنوان «مدعی تاج و تخت» در مصاحبه عصبانی بودند، مورد توهین کلامی قرار گرفته است.حامیان ، که معمولاً او را «ولیعهد رضا» می‌نامند ، همچنین از خبرنگاران شکایت کرده‌اند که او را «آقای پهلوی» خطاب می‌کنند.پهلوی خودش در تعاملات شخصی با خبرنگاران تقابلی بوده است. در کنفرانس مطبوعاتی برلین در آوریل، او ناگهان یک خبرنگار زن را که می‌خواست سؤال پیگیری بپرسد قطع کرد و در مبادله‌ای تند با دیگری که پرسید آیا او «عامل اسرائیل» است، درگیر شد. او در ویدیوی بعدی خشم خود را ابراز کرد و خبرنگاران را به «خاموش کردن» صدای مخالفان رژیم اسلامی متهم کرد. پهلوی از حملات آمریکا و اسرائیل به ایران حمایت کرده و دولت‌های اروپایی، به ویژه کی یر استارمر، نخست‌وزیر بریتانیا را به «سیاست مماشات» متهم کرده و با نویل چمبرلین مقایسه کرده است. اما او اخیراً دونالد ترامپ را نیز انتقاد کرده و او را به ارسال «سیگنال‌های متضاد» با تهدید به نابودی تمدن ایران متهم کرده است. برخی حامیان پهلوی به تهدید منتقدان او متهم شده‌اند و فضایی از «ترس و وحشت» ایجاد کرده‌اند. مسعود مسجودی، حامی سابق پهلوی مقیم کانادا که با او قطع رابطه کرده بود، در مارس امسال در ونکوور مرده پیدا شد. او قبلاً ادعا کرده بود گروهی از فعالان در حال توطئه برای کشتن او هستند. بازرسان بعداً تأیید کردند که او کشته شده و دو فعال ضد رژیم، مهدی احمدزاده رضوی و آرزو سلطانی، به قتل درجه یک متهم شدند. (هیچ نشانه‌ای از دخالت یا همدستی پهلوی وجود ندارد.) هیچ‌کدام از متهمان هنوز اعتراف نکرده‌اند. برخی ایرانیان خارج‌نشین گزارش دادند که پس از مرگ مسجودی در پست‌های تهدیدآمیز شبکه‌های اجتماعی تگ شده‌اند.علیرضا نادر، تحلیلگر امور ایران مقیم واشنگتن که این تهدید را به پلیس گزارش کرده، گفت: «گروهی از ما این تهدید آنلاین را دریافت کردیم و واقعاً همه را تکان داد.» پهلوی، که درباره تمایلش به اشغال تخت پدرش مبهم بوده،  اخیراً در کنفرانسی که توسط پلیتیکو برگزار شد در این باره چالش شد. او «کمپین هماهنگ‌شده» رژیم اسلامی را برای بدنام کردن او مقصر دانست و حامیانش را «گروه بسیار متنوع» خواند. او گفت: «من همیشه هر رفتاری مبتنی بر خشونت، توهین یا تجاوز به هر کسی که فعال است را محکوم می‌کنم. اما اجازه می‌دهم حامیانم خودشان را تعریف کنند.»
«آیا گاه‌به‌گاه افراطی‌هایی در میانشان هست؟ البته که هستند. این چیزی اجتناب‌ناپذیر است.» با این حال، نادر، متحد سابق که به دلیل آنچه «رویکرد روزافزون اقتدارگرایانه» پهلوی می‌نامد از او جدا شده، معتقد است پهلوی افراطی‌های راست افراطی را در میان حامیانش تحمل می‌کند. او گفت: «من واقعاً فکر می‌کنم آنها فاشیستی هستند، اگر نه فاشیست، و به ندرت از این کلمه برای توصیف کسی استفاده می‌کنم.»
«او تصویر یک چهره راست افراطی، مگا، پرواسرائیلی به خود گرفته. این کسی نبود که وقتی او را ملاقات کردم. او فقط مردی بسیار مودب، آرام، لیبرال و دموکرات بود.» 
پهلوی عموماً خود را «راست افراطی» معرفی نکرده، بلکه جنبش خود را چتری بزرگ توصیف کرده است. اما او امسال در کنفرانس اقدام سیاسی محافظه‌کاران (CPAC) در تگزاس شرکت کرد که این گمان را تقویت کرد که در حال جلب پایگاه مگای ترامپ است. با این حال، گفته می‌شود ترامپ نسبت به توانایی‌های او شکاک است و طبق گزارش نیویورکر، او را «شاهزاده بازنده» خوانده است. پهلوی قبلاً گفته بود تمایلی به بازگشت به ایران ندارد و به یک مصاحبه‌کننده گفته بود همه دوستان و خانواده‌اش اکنون در آمریکا هستند. کوثر گفت شاهزاده سابق، که عکاس ماهر و مشتاقی است، یک بار به او گفته بود تنها آرزویش این است که اگر اجازه بازگشت داشته باشد، عکس بگیرد. 
برخی تحول او به رهبر فرضی را به نفوذ اسرائیل نسبت داده‌اند؛ کشوری که پهلوی در سال ۲۰۲۳ از آن بازدید کرد و توسط وزیر اطلاعات وقت، گیلا گملیئل، و بنیامین نتانیاهو پذیرفته شد. ولی نصر، استاد روابط بین‌الملل در دانشگاه جانز هاپکینز، گفت: «در جنگ ۱۲ روزه ژوئن گذشته، نتانیاهو علناً از مردم ایران خواست قیام کنند و رضا پهلوی نیز از آن جنگ حمایت کرد. شش ماه بعد، قیام ژانویه رخ داد و اسرائیلی‌ها دوباره عمیقاً درگیر بودند، هم با رضا پهلوی و هم با حضور افراد روی زمین.» «اما در نهایت، پهلوی حتی یک نفر در ایران ندارد که بگوید 'این نماینده من است.' شما به بازی زمینی نیاز دارید، افرادی که برایتان سازماندهی کنند. این کار ماه‌ها طول می‌کشد .»نصر شخصیت پهلوی را با فیلم «آخرین امپراتور» برناردو برتولوچی مقایسه کرد، فیلمی درباره پویی، آخرین امپراتور سلسله چینگ چین، که با اشغالگران ژاپنی همکاری کرد تا تختش را بازگرداند اما در نهایت در گمنامی مرد. نصر گفت: «مانند آخرین امپراتور، او به منچوری تحت حمایت دشمنی رفته که سعی در نابودی ایران دارد و بیرون کشیدن خودش از آنجا بسیار دشوار خواهد بود. هرچه این جنگ طولانی‌تر شود، او بی‌ربط‌تر می‌شود.»

https://www.theguardian.com/world/2026/jun/03/iran،reza،pahlavi،shah،secret،police،savak