كشمكش اوباما با كنگره بر سر ايران
بر مبناي اين طرح تحريمهاي مصوب كنگره عليه ايران براي ۱۰ سال ديگر تمديد خواهد شد. مذاكرهكنندگان در وين ضربالاجل شانزدهم تير ماه را براي پايان دادن به مذاكراتشان تعيين كردهاند. هدف محدود كردن چشمگير برنامه هستهاي ايران در ازاي لغو تحريمها است. باراك اوباما رئيسجمهوري آمريكا، عهد كرده است تنها تحريمهايي لغو شوند كه از ابتدا در واكنش به برنامه هستهاي ايران وضع شده بودند.
تلاش سناتور جمهوريخواه مارك كراك و سناتور دموكرات رابرت منندز ماهيت پيچيده وعده رئيسجمهوري را روشن ميكند. اين طرح اگر تصويب شود « قانون تحريمهاي ايران مصوب سال ۱۹۹۶ » را كه در پايان سال ۲۰۱۶ ميلادي منقضي خواهد شد تا سال ۲۰۲۶ تمديد ميكند.ارجاعات اين طرح به برنامه هستهاي ايران، حمايتهايش از گروههاي تروريستي و برنامههاي موشكي ايران است؛ دو تحريم آخري حتي پس از رسيدن به يك توافق هستهاي با ايران به قوت خود باقي خواهند ماند.
طي چند ماه گذشته دولت اوباما با موفقيت چندين تلاش براي تشديد تحريمهاي ايران در كنگره را متوقف كرد؛ دولت اوباما هشدار داد چنين اقدامي به مذاكرات شكننده ضربه خواهد زد. يك سخنگوي وزارت امور خارجه آمريكا با اشاره به اين كه تحريمهاي مصوب سال ۱۹۹۶ تا حدود يك سال ديگر منقضي نخواهد شد ميگويد: « تجديد اين تحريمها هيچ فشاري را بر ايران تحميل نميكند. تنها تأثير آن ايجاد چالشي غيرضروري و انحراف از مذاكرات در زماني است كه بايد تمركز خود را بر پيشرفت و حلوفصل جزييات كليدي باقيمانده معطوف كنيم» . اين سخنگو كه بهدليل حساسيت مذاكرات خواست از او نام برده نشود گفت: « ايران به چنين اقدامي بهعنوان قصد كنگره براي نقض يك توافق احتمالي نگاه خواهد كرد» .
سناتور منندز كه به همراه سناتور كرك در صف نخست تصويب تحريمهاي كنگره عليه ايران قرار دارد، ميگويد هدف از تصويب سريعتر تحريمهاي مصوب سال ۱۹۹۶ كمك به دستيابي به توافق است: « ايران بايد درك كند كه تا توافقي در كار نباشد تحريمها برقرار خواهند بود» . باب منندز اين سخنان را هنگامي به هافينگتون پست گفت كه طرح تمديد تحريم را براي نخستين بار بهعنوان متممي به اختيارات بودجه دفاع ارائه كرده بود. دفتر سناتور كرك حاضر به صحبت در اين باره نشد.
با وجود گلايه وزارتخارجه آمريكا از طرح تحريم كراك منندز، كاخ سفيد دليلي براي نگراني نميبيند. بسيار بعيد است اين طرح پيش از پايان مذاكرات از حمايت بالاي دموكراتها در سنا برخوردار شود، زيرا براي شكستن وتوي رئيسجمهوري شمار بالايي از دموكراتها بايد به جمهوريخواهان بپيوندند. اگر طرح پس از تكميل توافق با ايران تصويب شود مشمول اختيارات رئيسجمهور ميشود. به همين دليل طرح كراك منندز بيشتر حاوي پيامي به كاخ سفيد است: قانونگذاران از اين ناراضي هستند كه روشن نيست تحريمهاي هستهاي ايران چگونه لغو خواهند شد، بدون اين كه ديگر تحريمهاي مرتبط با نقض حقوقبشر، حمايت از تروريسم و برنامه موشكي ايران بياثر نشوند.
مقامهاي پيشين دولت تصديق ميكنند كه تفكيك قطعي تحريمها كار دشواري است. ايان گلدنبرگ مشاور پيشين وزارت دفاع در امور برنامه هستهاي ايران، كه اكنون مدير برنامه امنيت خاورميانه در « مركز امنيت آمريكاي جديد» است، ميگويد « لغو و فسخهاي زيادي در كار خواهد بود و فكر ميكنم بيش از اينكه مبناي علمي در كار باشد اين امر مبتني بر هنر خواهد بود. اين به نظر يكي از دشوارترين مسائلي است كه مذاكرهكنندگان با آن روبهرو هستند» . ....
وزارتخارجه آمريكا در پاسخي مكتوب به هافينگتون پست، بهطور آشكار دست دولت اوباما را براي تصميم درباره تفكيك تحريمها به هستهاي و غيرهستهاي باز گذاشته است: « تحريمهاي قانوني آمريكا عليه ايران كه منحصراً متمركز بر تروريسم يا حقوقبشر هستند با هر توافق نهايي بر سر برنامه هستهاي ايران تغييري نخواهند كرد. تحريمهاي قانوني آمريكا مبتني بر نقض حقوقبشر توسط ايران، حمايت اش از تروريسم، كمكهايش به رژيم اسد، و فعاليتهاي بيثبات كنندهاش در منطقه بهطور كامل به قوت خود باقي خواهند ماند و به جديت به اجرا گذاشته خواهند شد» . سرانجام، قابليت دولت اوباما در طبقهبندي تحريمها و مشمول معافيت كردن آنها بستگي به اقدام كنگره در عدم تصويب قطعنامه رد توافق دارد؛ قطعنامهاي با راي اكثريتي چنان قوي كه رئيسجمهوري نتواند آن را وتو كند. هر چند تصويب چنين قطعنامهاي با راي دو سوم هر دو مجلس بسيار نامحتمل است، اما قانونگذاران ممكن است قطعنامهاي را براي تصويب توافق به راي بگذارند. اگرچه چنين رايگيري بار حقوقي در برنخواهد داشت، اما عدم تصويب آن پرسشهايي را درباره دوام توافق هستهاي پس از پايان دوره رياستجمهوري باراك اوباما مطرح خواهد كرد.