رسانه ها ۱۹ تیر ۱۴۰۵

تلویزیون کانال 1 آلمان : چگونه ربات ها ستون های نظرات(کامنت ها) را دستکاری می کنند؟

سایت اخبار تلویزیون کانال ۱ آلمان tagesschau.de
۹ ژوئیه ۲۰۲۶

[محتوا منجمله کامنت گذاری توسط بات ها بنفع رژیم و پهلوی]

اختصاصی
شبکه‌های اجتماعی:
چگونه ربات‌ها ستون‌های نظرات (کامنت‌ها) را دستکاری می‌کنند

در یک تحلیل گسترده، یک همکاری تحقیقاتی بین‌المللی، دیدگاه‌های کاربران زیر پست‌های رسانه‌ها را بررسی کرده است. به‌ویژه در موضوع ایران، ربات‌ها و کارزارهای هماهنگ‌شده تلاش می‌کنند بر بحث‌ها تأثیر بگذارند.
از کارلا رولاند و پاسکال زیگل‌کو، tagesschau.de
«امیدوارم هر معترضی در ایران به‌شدت مجازات شود. ایران اسلامی باقی می‌ماند و شما هیچ کاری در برابر آن نخواهید توانست انجام دهید» و «ایران را از صهیونیسم آزاد کنید»: وقتی به دیدگاه‌های کاربران زیر یکی از پست‌های کانال تاگس‌شاو در اینستاگرام در روز ۲۴ ژانویه نگاه می‌کنید، این دو جمله به چشم می‌آیند. چند صد کامنت با دقیقاً همین کلمات، که توسط کاربران مختلف زیادی منتشر شده‌اند.
این کامنت‌ها زیر پستی منتشر شده بودند که به مصاحبه برنامه tagesthemen با رضا پهلوی، پسر آخرین شاه ایران که در سال ۱۹۷۹ سرنگون شد، مربوط می‌شد. زمینه آن، اعتراضات علیه حکومت در ایران در اوایل ژانویه بود که از سوی رژیم به‌طور وحشیانه سرکوب شد؛ طبق گزارش سازمان‌های مختلف حقوق‌بشری، با هزاران کشته. با توجه به این موضوع، تعداد زیاد کامنت‌هایی که از عملکرد رژیم ایران حمایت می‌کنند، دست‌کم سؤال‌برانگیز است.
این کامنت‌ها نه‌تنها متن یکسانی داشتند، بلکه ۳۶۱ مورد از آن‌ها تنها در بازه زمانی ۱۴ دقیقه منتشر شده بودند؛ بیش از ۱۹۰ مورد حتی ظرف یک دقیقه. آیا این کامنت‌ها اصلاً واقعی و اصیل هستند؟
ارزیابی بیش از ۱۷.۵ میلیون کامنت
همکاری تحقیقاتی بین‌المللی «Eurovision News Spotlight»، که ARD-faktenfinder نیز بخشی از آن است، این پرسش را دنبال کرده است. تحقیق مشترک چندین شبکه عمومی اروپایی، دستکاری سازمان‌یافته بخش نظرات اخبار در اینستاگرام و فیس‌بوک را افشا کرده است؛ از جمله نفرت‌پراکنی هدایت‌شده توسط ربات‌ها، کارزارهای سیاسی و اسپم تجاری.
در میان بیش از ۱۷.۵ میلیون کامنتی که در فاصله دوازده ماه، از آوریل ۲۰۲۵ تا مارس ۲۰۲۶، در حساب‌های BR24، France 24، LRT، ORF، RTVE، Swissinfo، RFI، tagesschau و ZDFheute گذاشته شده بود، یک موضوع بیش از هر موضوع دیگری باعث فعالیت‌های هماهنگ و غیرواقعی شد: ایران. این موضوع در ارزیابی ۴.۲ میلیون کامنت در حساب اینستاگرام تاگس‌شاو نیز دیده می‌شود.
یک شبکه هماهنگ‌شده
این بررسی نشان می‌دهد که احتمالاً یک شبکه رباتی زیر پست‌های تاگس‌شاو در اینستاگرام کامنت‌هایی منتشر کرده که در جهت تقویت رژیم ایران بوده‌اند. در این میان، یک خوشه با ارتباطات داخلی تقریباً کامل دیده می‌شود؛ خوشه‌ای که در آن عملاً هر حساب با هر حساب دیگر مرتبط بوده است.
کیم اشتولر از مؤسسه بین‌المللی آموزش، پژوهش اجتماعی و یهودستیزی در برلین، IIBSA، می‌گوید: «از نظر فنی این موضوع روشن است: صدها کامنت با متن یکسان زیر یک پست واحد، در فاصله دقیقه‌ای، تقریباً صد درصد تکراری ـ هیچ انسانی این‌گونه تایپ نمی‌کند. این یک شبکه هماهنگ‌شده و احتمالاً خودکار است.»
فراخوان به خشونت علیه «صهیونیست‌ها» و «غرب»
علاوه بر این، در صفحات اینستاگرام تاگس‌شاو و ZDFheute کامنت‌های یکسانی پیدا شد که در آن‌ها از مسلمانان سراسر جهان خواسته می‌شد با خشونت از غرب و صهیونیست‌ها انتقام بگیرند. در این کامنت‌ها، مناقشه ایران به‌عنوان بخشی از یک جنگ جهانی علیه اسلام تصویر شده بود.
«غرب علیه ایران جنگی به راه نینداخته، بلکه علیه مسلمانان در سراسر جهان می‌جنگد. نفرت از مسلمانان انگیزه آن‌هاست تا به زنان ما تجاوز کنند و کودکان ما را بکشند. مسلمانان، با هر وسیله‌ای از خود دفاع کنید، هر کجای جهان که هستید. انتقام خواهران و برادران ما را در کشورهای مسلمان بگیرید! رحم نداشته باشید، همان‌طور که صهیونیست‌ها به ما مسلمانان رحم ندارند.»
کامنت‌ها در اینستاگرام
بیش از ۸۰ حساب کاربری در همان روز، یعنی ۲ مارس، پیام یکسانی را در بخش نظرات هر دو شبکه منتشر کردند. همه حساب‌هایی که این متن را زیر پست‌های تاگس‌شاو کامنت کرده بودند، آن را ساعت ۱۶:۱۹ منتشر کردند.
موارد مشکوک در پروفایل‌ها
وقتی به پروفایل‌های کسانی که کامنت گذاشته‌اند نگاه می‌کنیم، چند وجه مشترک دیده می‌شود: بسیاری از آن‌ها تازه در سال ۲۰۲۵ ایجاد شده‌اند، نام کاربری آن‌ها در اینستاگرام شامل ترکیب‌های طولانی از اعداد است و برخی از آن‌ها دنبال‌کننده‌ها و پست‌های بسیار کمی دارند. نکته به‌ویژه قابل توجه این است که بسیاری از این حساب‌ها در هند ثبت شده‌اند.
اشتولر می‌گوید: «این امضای خریدن دسترسی و بازدید از طریق مزرعه‌های کلیک یا شبکه‌های رباتی است.» به گفته او، چنین شبکه‌هایی اغلب ارائه‌دهنده خدمات هستند و می‌توان آن‌ها را برای هر نوع محتوایی اجاره کرد.
کامنت‌های مشکوک در حمایت از پهلوی
در کامنت‌هایی که از پسر شاه، پهلوی، حمایت می‌کنند نیز الگوهای مشخصی قابل تشخیص است. در مجموعه داده‌های بین‌المللی، کامنت‌گذاران طرفدار پهلوی حتی بزرگ‌ترین جامعه هماهنگ‌شده منفرد را تشکیل می‌دهند.
حساب‌های موجود در این شبکه هشتگ‌های مشترکی مانند #KingRezaPahlavi، #FreeIran، #IranRevolution2026 یا #DigitalBlackoutIran منتشر کردند و در بسیاری موارد از قالب‌های متنی تقریباً یکسانی استفاده کردند که احتمالاً از طریق پیام‌رسان‌ها پخش شده بود.
در کانال اینستاگرام تاگس‌شاو، در ماه ژانویه دو پست دیده می‌شود که در زیر آن‌ها عبارت «King Reza Pahlavi» به‌طور غیرعادی زیاد کامنت شده بود. در اینجا نیز کامنت‌ها هر بار ظرف چند دقیقه منتشر شده‌اند. بیشتر این کامنت‌ها به همان پستی مربوط می‌شدند که کامنت‌های احتمالی ربات‌ها در حمایت از رژیم نیز زیر آن منتشر شده بودند.
با این حال، در مجموع این کامنت‌ها میان تعداد کمتری از حساب‌ها توزیع شده‌اند، زیرا چندین حساب وجود داشتند که همان عبارت را ده بار یا بیشتر کامنت کرده بودند. در مورد کاربرانی که در حمایت از رژیم کامنت می‌گذاشتند، معمولاً هر کاربر یک تا دو کامنت منتشر کرده بود. بسیاری از حساب‌ها نه دنبال‌کننده داشتند، نه پست شخصی و نه تصویر پروفایل. اما الگوی فنی در اینجا متفاوت است. اشتولر می‌گوید: «این تقویت هدفمند توسط چند دست محدود است، نه یک شبکه رباتی گسترده.»
کامنت‌های مشابه علیه رژیم
جملات دیگری که به‌طور غیرعادی زیاد زیر چندین پست کانال تاگس‌شاو در بخش نظرات ظاهر شده‌اند، برای نمونه این‌ها هستند: «جمهوری اسلامی بار دیگر اینترنت و ارتباطات تلفنی را قطع کرده و مردم ایران را از بقیه جهان جدا کرده است. ایرانیان در خارج از کشور عمیقاً نگران امنیت هم‌وطنان ما هستند. سکوت یک ملت امنیت نیست ـ گروگان‌گیری است. صدای ایران باشید.» این متن صدها بار، از جمله در تاگس‌شاو، ORF، فرانس ۲۴، RFI، RTVE و ZDF ظاهر شد.
اما کاربرانی که این کامنت‌ها را منتشر می‌کنند، در نگاه اول از نظر پروفایل‌هایشان واقعی‌تر به نظر می‌رسند. آن‌ها نه‌تنها پست‌ها و دنبال‌کننده‌های شخصی بسیار بیشتری دارند، بلکه معمولاً تصویر پروفایل و توضیحی در بخش بیو نیز وجود دارد.
کامنت‌های این کاربران همچنین در بازه‌های زمانی طولانی‌تری توزیع شده‌اند. برای نمونه، در تاگس‌شاو، ۵۷ کامنت با همین متن در روز ۹ ژانویه بین ساعت ۱۲:۲۱ تا ۱۲:۵۸ منتشر شد، ۳۳ کامنت بین ساعت ۱۳:۰۳ تا ۱۳:۵۷ و در ساعت‌های بعد نیز هر بار چند مورد دیگر. علاوه بر این، این کامنت‌ها زیر چندین پست مختلف منتشر شده بودند؛ پست‌هایی که برخی از آن‌ها اصلاً ارتباطی با ایران نداشتند، بلکه برای مثال درباره یک طوفان برفی در شمال آلمان بودند. این موضوع با شبکه‌های رباتی احتمالی تفاوت دارد.
اقدامات هماهنگ‌شده از سوی فعالان؟
اشتولر با توجه به این الگوها احتمال می‌دهد که این موارد، اقدامات هماهنگ‌شده باشند. او می‌گوید: «از نظر فنی، این نمونه دقیقاً نقطه مقابل شبکه رباتی است: پروفایل‌هایی واقعی‌تر با تصویر، بیو و پست‌های واقعی؛ کامنت‌ها در طول چندین ساعت و زیر پست‌های متعدد پخش شده‌اند، نه در یک بازه چنددقیقه‌ای؛ یک متن ثابت به آلمانی و انگلیسی. این احتمالاً الگوی یک کارزار انسانی هماهنگ‌شده است.»
روزانه تا ۱۵۰ هزار کامنت
این تحقیق نشان می‌دهد که بخش‌های نظرات کانال‌های خبری پرمخاطب در شبکه‌های اجتماعی به‌طور هدفمند برای تأثیرگذاری بر گفتمان‌ها استفاده می‌شوند. یولیانه لئوپولد، سردبیر بخش دیجیتال ARD-aktuell، می‌گوید: «دیگران نیز می‌خواهند از دامنه دسترسی ما و اعتبار برند ما بهره‌مند شوند؛ ما از این موضوع آگاهیم.»
اما لئوپولد تأکید می‌کند: «ما اجازه نمی‌دهیم دستکاری شویم و با گزارشگری قابل اعتماد خود به شکل‌گیری افکار عمومی کمک می‌کنیم؛ امری که به نوبه خود خطر دستکاری دیگران از طریق چنین تلاش‌هایی را کاهش می‌دهد.» تیم جامعه کاربران روزانه تا ۱۵۰ هزار کامنت را مدیریت می‌کند. تیمو اشپیس، مسئول شبکه‌های اجتماعی، می‌گوید: «اسپم به معنای تکرار مداوم یک متن واحد را حذف می‌کنیم؛ همین‌طور کامنت‌هایی را که هیچ ارتباطی با موضوع اصلی پست ندارند.»