سازمان ملل در سایه جنگ؛ هرمز، بابالمندب و دیپلماسی در کانون توجه جهان
۱. ادامه جنگ و «فشار حداکثری» آمریکا علیه ایران
جنگ آمریکا و ایران وارد ماه هشتم شده و همزمان تنشها در هرمز، بابالمندب، یمن، عربستان و عراق ادامه دارد. آمریکا بر ادامه سیاست «فشار حداکثری» تأکید کرده و مقامهای ایرانی هشدار دادهاند هر حمله جدید آمریکا میتواند باعث گسترش جغرافیایی و دامنه جنگ شود.
۲. روبیو: تنش با ایران یک «درگیری خطرناک» است
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در گفتوگو با فاکسنیوز گفت واشنگتن همچنان برای مذاکره با تهران آماده است، اما هدف اصلی دولت ترامپ جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای است. او بحران کنونی را «درگیری خطرناک» توصیف کرد و گفت تماسهای دیپلماتیک از طریق واسطهها ادامه دارد.
۳. دیدار نخستوزیر عراق با ترامپ
دفتر نخستوزیری عراق از دیدار علی فالح الزیدی، نخستوزیر عراق، با دونالد ترامپ در نیویورک خبر داد.
۴. ترامپ در سازمان ملل: توافق یا نابودی جمهوری اسلامی
به گزارش نیویورکتایمز، ترامپ در سخنرانی مجمع عمومی گفت آمریکا یا با ایران به توافق خواهد رسید یا جمهوری اسلامی را «نابود» خواهد کرد. او تأکید کرد ایران نباید به سلاح هستهای دست پیدا کند و گفت مذاکرات اخیر را «بسیار خوب» ارزیابی میکند.
همزمان، طبق گزارش نیویورکتایمز، عباس عراقچی با استیو ویتکاف و جرد کوشنر دیدار کرده و گفتوگو حدود سه ساعت طول کشیده است. ترامپ نیز انجام این گفتوگوها را تأیید کرده است.
در سخنرانیهای دیگر رهبران جهان، ملک عبدالله دوم عمدتاً درباره فلسطینیان سخن گفت و اردوغان از سیاست اسرائیل در غزه انتقاد کرد. آنتونیو گوترز نیز بر محدودیت قدرت حتی کشورهای بزرگ و ضرورت همکاری بینالمللی تأکید کرد.
۵. مذاکرات سهساعته آمریکا و ایران در نیویورک
آکسیوس گزارش داد استیو ویتکاف و جرد کوشنر از طرف آمریکا و عراقچی از طرف ایران در مذاکراتی سهساعته درباره پایان جنگ شرکت کردند. ترامپ این مذاکرات را «بسیار سازنده» خواند.
طبق روایت ایران، این دیدار به درخواست آمریکا و برای انتقال شروط تهران درباره بازگشایی هرمز انجام شد. شروط اعلامشده شامل رفع محاصره دریایی، آزادسازی داراییهای مسدودشده و پایان جنگ در همه جبههها بود. ویتکاف نیز انجام مذاکرات از طریق میانجیها را تأیید کرد.
این نخستین گفتوگوی جدی مقامهای دو کشور از اواسط ژوئن عنوان شده است. ترامپ در سازمان ملل نیز بر انتخاب میان توافق و افزایش فشار تأکید کرد و گفت ایران نباید سلاح هستهای داشته باشد.
۶. روایت رسانه حکومتی ایران از دیدار عراقچی و ویتکاف
مشرق نوشت دیدار عراقچی و ویتکاف با مجوز نهادهای تصمیمگیر ایران انجام شده و محور آن انتقال شروط تهران بوده است. بقایی نیز گفت مذاکرات از طریق میانجی قطری انجام شده و شروط ایران صریحاً منتقل شده است. به گفته منبع مورد استناد مشرق، طولانی شدن مذاکرات سهساعته ناشی از پافشاری ایران بر شروط خود و تلاش آمریکا برای تعدیل برخی از آنها بوده است.
۷. اصابت پرتابه به کشتی در هرمز
طبق گزارش خبرگزاری میزان و سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا، یک کشتی تجاری داخل تنگه هرمز هدف پرتابهای با منشأ نامشخص قرار گرفت. دو نفر زخمی و تمام خدمه کشتی تخلیه شدند.
۸. احیای حدود نیمی از ظرفیت آسیبدیده پارس جنوبی
معاون وزیر نفت ایران اعلام کرد حدود ۵۰ درصد ظرفیت تولید آسیبدیده پارس جنوبی احیا شده و عملیات بازسازی ادامه دارد؛ هدف، تکمیل اقدامات پیش از زمستان است. میزان دقیق خسارت اعلام نشده است.
رویترز همچنین گزارش داد نخستین تبادل پیام و مذاکرات رفتوبرگشتی تهران و واشنگتن پس از ماهها، امیدهایی برای پیشرفت ایجاد کرده، هرچند هیچیک از طرفین مواضع اصلی خود را تغییر ندادهاند. در همین زمان، قیمت نفت برنت برای نخستین بار طی دو هفته به زیر ۱۰۰ دلار رسید.
همچنین خبرگزاری فرانسه گزارش داد تیم صلح دولت ترامپ قرار است طرح ششماهه بازسازی غزه به ارزش ۲.۴۵ میلیارد دلار را معرفی کند.
۹. تحریمهای جدید علیه صنعت هوانوردی ایران
والاستریت ژورنال گزارش داد آمریکا از ۲۳ سپتامبر محدودیتهای جدیدی علیه هواپیمایی ایران اعمال کرده است. شرکتها، فرودگاهها و کشورهایی که به هواپیماهای ایرانی سوخت، خدمات فرودگاهی یا امکان فروش بلیت بدهند، ممکن است با تحریم ثانویه آمریکا روبهرو شوند.
پروازهای تهران-بغداد و تهران-مسقط متوقف شده و جمهوری آذربایجان نیز ممنوعیت فعالیت شرکتهای هواپیمایی ایرانی در فرودگاههای خود را اعلام کرده است؛ با این حال برخی پروازها، از جمله به دبی، همچنان در برنامه بودند.
ترکیه نیز برخی محدودیتهای مالی علیه نهادهای مرتبط با ایران اعمال کرده و مجوز شعبه بانک ملی ایران در استانبول لغو شده است. در مقابل، چین و روسیه در برابر بخشی از فشارهای آمریکا مقاومت میکنند.
۱۰. واشنگتن هنوز شرط ایران برای رفع محاصره را نپذیرفته
العربیه به نقل از یک منبع آمریکایی گفت آمریکا هنوز درخواست ایران برای رفع محاصره را نپذیرفته و توافق نهایی حاصل نشده است. بازگشایی هرمز در برابر کاهش تحریمها و فشارها از موضوعات اصلی مذاکرات است.
همزمان یک مقام ایرانی به رویترز گفته بود اگر فشار نظامی کاهش یابد و محاصره بنادر برداشته شود، تهران میتواند ظرف هفت روز تردد عادی در هرمز را برقرار کند.
۱۱. تردد کشتیها در هرمز همچنان بسیار پایین است
دادههای Kpler نشان میدهد تا ساعت ۰۲:۰۰ گرینویچ تنها سه کشتی تجاری از هرمز عبور کرده بودند، در حالی که روز قبل چهار کشتی و میانگین ۱۰روزه حدود ۱۵ کشتی در روز بوده است. رویترز هشدار داده که به دلیل خاموش کردن سامانههای ردیابی برخی کشتیها، این آمار ممکن است کامل نباشد.
ایران شروط خود را از طریق میانجی قطری منتقل کرده: پایان جنگ در همه جبههها، توقف اقدامات نظامی آمریکا از دید تهران، پایان محاصره دریایی، توقف جنگ اقتصادی و آزادسازی داراییهای مسدودشده.
۱۲. روبیو: ترامپ آماده دیدار است، اما دیداری برنامهریزی نشده
روبیو گفت ترامپ آماده ملاقات با هر فردی است که بتواند به حل بحران کمک کند، اما در حال حاضر دیداری با مسعود پزشکیان برنامهریزی نشده است. او هدف اصلی آمریکا را جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای دانست.
روبیو همچنین گفت مسیر جنوبی هرمز فعال است و به گفته او عبور نفت از این مسیر افزایش یافته است؛ آمریکا نیز ادعا دارد با مینروبی و تأمین امنیت کشتیرانی به این امر کمک کرده است. او مدعی شد آمریکا محاصره کاملی علیه صادرات نفت دریایی ایران اعمال کرده و تحریمهای جدید مالی و تجاری ادامه دارد.
او حملات حوثیها به زیرساختهای انرژی عربستان را نیز از عوامل افزایش قیمت انرژی دانست.
۱۳. هشدار آمریکا به فروشگاههای لوکس نیویورک درباره هیأت ایرانی
وزارت خارجه آمریکا به فروشگاههای لوکس، باشگاههای عمدهفروشی و کسبوکارهای نیویورک درباره معاملات با اعضای هیأت ایرانی هشدار داد. طبق این دستورالعمل، اعضای نمایندگی ایران و برخی مقامهای ایرانی برای خرید کالاهای لوکس یا عضویت در باشگاههای خرید باید مجوز آمریکا داشته باشند.
فهرست کالاها شامل ساعت و جواهرات گرانقیمت، پوشاک، کیف، آثار هنری، فرش، عتیقه، لوازم الکترونیکی و ورزشی، آلات موسیقی، مشروبات الکلی و خودروهای بالای ۶۰ هزار دلار است. فروشندگان نیز در زمان مجمع عمومی موظف به بررسی بیشتر مشتریان ایرانی شدهاند.
۱۴. روایت کاخ سفید از سخنرانی ترامپ
کاخ سفید ترامپ را در سخنرانی سازمان ملل متعهد به جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای و ادامه فشار اقتصادی و سیاسی معرفی کرد. ترامپ ایران را «حامی شماره یک تروریسم» خواند و مدعی شد تهران طی دههها عامل بیثباتی منطقه بوده است.
او مدعی شد پیشنهاد همکاری اقتصادی در برابر توقف برنامه هستهای و حمایت از گروههای مسلح را به ایران داده اما تهران آن را رد کرده است. ترامپ همچنین ایران را به توسعه موشک و پهپاد و حمایت از گروههای مسلح متهم کرد و از سایر کشورها خواست در فشار اقتصادی و سیاسی علیه تهران مشارکت کنند.
۱۵. اتحادیه اروپا: تهدید دریایی افزایش یافته است
کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، گفت تشدید حملات حوثیها و اختلال در مسیرهای دریایی، تجارت جهانی را تهدید میکند. به گفته او عملیات دریایی آسپیدس برای مقابله با تهدیدها به تجهیزات و شناورهای بیشتری نیاز دارد و حتی به بیش از ۱۰ ناو جنگی نیازمند است.
او دریای سیاه، هرمز و بابالمندب را سه گذرگاه راهبردی تجارت جهانی دانست و بر اهمیت آزادی کشتیرانی برای تجارت، امنیت غذایی و اقتصاد تأکید کرد.
۱۶. عربستان دوباره به هرمز وابسته شده است
والاستریت ژورنال گزارش داد حملات در دریای سرخ تلاش عربستان برای کاهش وابستگی به هرمز را مختل کرده و آرامکو دوباره بخش بیشتری از نفت را از خلیج فارس و هرمز صادر میکند.
آرامکو به مشتریان آسیایی پیشنهاد کرده برخی محمولهها را نزدیک بندر صحار عمان تحویل بگیرند. طی دو هفته حدود ۲.۴ میلیون بشکه در روز نفت خام و میعانات عربستان از هرمز عبور کرده، در حالی که بارگیری از پایانههای دریای سرخ پس از حملات به خط لوله شرق به غرب به صفر رسیده است.
هزینه حمل نفت از رأستنوره به نینگبو چین نیز از حدود ۴.۵ میلیون دلار به نزدیک ۶۳ میلیون دلار برای هر سفر افزایش یافته است.
۱۷. پیشنهاد ایران برای بازگشایی هرمز در هفت روز
نیویورکپست به نقل از رویترز گزارش داد ایران پیشنهاد کرده در صورت پایان محاصره و کاهش فشار نظامی آمریکا، طی هفت روز تردد عادی در هرمز را از سر بگیرد. تهران خواستار اعلام رسمی تمایل آمریکا به حل بحران از مسیر دیپلماسی شده است.
اختلافات پس از تشدید اختلاف بر سر یادداشت تفاهم ماه ژوئیه افزایش یافته و آمریکا همچنان بخشی از نفتکشها را از مسیرهای نزدیک عمان هدایت میکند.
۱۸. تأکید مجدد واشنگتن بر تحریم خدمات هواپیماهای ایرانی
واشنگتنتایمز نیز گزارش تحریم خدمات سوخترسانی، فرودگاهی و فروش بلیت به هواپیماهای ایرانی از ۲۳ سپتامبر را منتشر کرد. ارائه این خدمات میتواند برای شرکتها و کشورها محدودیت مالی آمریکا ایجاد کند. ترکیه نیز از توقف پذیرش هواپیماهای ایرانی خبر داده است.
۱۹. سخنرانی ترامپ: توافق یا انزوای کامل
ترامپ در بخش دیگری از سخنرانی خود گفت ایران باید میان توافق و تشدید فشارها انتخاب کند. او مدعی شد عملیات «چکش نیمهشب» به برنامه هستهای ایران آسیب زده و توان دریایی، هوایی، دفاعی و موشکی ایران نیز در عملیات اخیر کاهش یافته است.
ترامپ گفت یا توافقی حاصل میشود که به ایران اجازه بازسازی بدهد یا جمهوری اسلامی را «نابود» خواهد کرد. با این حال گفت احتمال توافق را رد نمیکند و احتمال دستیابی به توافق پس از انتخابات میاندورهای آمریکا را مطرح کرد. او از کشورها خواست به انزوای اقتصادی ایران بپیوندند.
۲۰. موضع رسمیتر روبیو درباره مذاکرات
روبیو به رویترز و NBC گفت آمریکا برای گفتوگو با ایران در حاشیه سازمان ملل آماده است، ولی هیچ نشست رسمی در حال حاضر برنامهریزی نشده است. او بار دیگر هدف اصلی را جلوگیری از هستهای شدن ایران اعلام کرد.
در مقابل، یک مقام ایرانی گفته بود هیأت ایران اختیار کامل برای پیگیری دیپلماسی دارد و در صورت کاهش فشار نظامی و رفع محاصره بنادر، مذاکرات میتواند از سر گرفته شود؛ اما پزشکیان برنامهای برای دیدار با ترامپ نداشت.
۲۱. شروط رسمی ایران برای بازگشایی هرمز
یک مقام ارشد ایرانی به رویترز گفت اگر فشار نظامی آمریکا کاهش یابد و محاصره بنادر برداشته شود، ایران ظرف هفت روز هرمز را باز میکند. تهران همچنین خواستار اعلام رسمی آمریکا درباره انتخاب مسیر دیپلماسی است. پیشنهاد ایران در ۱۶ سپتامبر از طریق واسطهها منتقل شده است.
۲۲. تجمع مخالفان حکومت ایران در نیویورک
همزمان با مجمع عمومی سازمان ملل، گروهی از مخالفان حکومت ایران در اطراف مقر سازمان ملل تجمع کردند. بنا بر گزارش فاکسنیوز، معترضان خواستار پایان اعدامها و سرکوب سیاسی، آزادیهای دموکراتیک و تغییر حکومت شدند و از مریم رجوی حمایت کردند. بخشی از تجمعها به شورای ملی مقاومت ایران نسبت داده شده است.
هیأت ایرانی نیز در نیویورک با محدودیتهای رفتوآمد تعیینشده از سوی وزارت خارجه آمریکا مواجه بوده است.
۲۳. پیشروی حوثیها در یمن و احتمال حمله آمریکا
رویترز گزارش داد حوثیها در تلاش برای تصرف ارتفاعات راهبردی غرب یمن، مشرف بر مسیر بابالمندب، هستند. درگیریها در مناطق کوهستانی تشدید شده و این مسئله نگرانی درباره یکی از مهمترین مسیرهای انرژی جهان را افزایش داده است.
نیویورکتایمز گزارش داده بود آمریکا پس از درخواست عربستان آماده حمله هوایی به حوثیها شده، اما ترامپ در آخرین لحظه دستور توقف عملیات را صادر کرده است. رویترز تأکید کرده که این گزارش را مستقلاً تأیید نکرده و کاخ سفید نیز تا زمان انتشار گزارش پاسخی نداده بود.
حوثیها طی روزهای گذشته مسئولیت حملات موشکی و پهپادی به ریاض و ینبع را پذیرفتهاند.
۲۴. آکسیوس: ترامپ فعلاً از حمله مستقیم به حوثیها خودداری کرده
طبق گزارش آکسیوس، محمد بن سلمان حدود ۱۰ روز پیش در یک روز دو بار با ترامپ تماس گرفت و خواستار ورود مستقیم آمریکا برای مقابله با پیشروی حوثیها شد. ترامپ با حمله مستقیم مخالفت کرد، اما موافقت کرد آمریکا در زمینه اطلاعات و شناسایی اهداف به عربستان کمک کند.
آمریکا همچنین تا زمانی که حوثیها کشتیهای غیرسعودی را هدف نگیرند، قصد ورود مستقیم نداشت. دیپلماتهای آمریکایی نیز با نمایندگان حوثیها گفتوگو کرده و تضمینهایی درباره هدف قرار ندادن کشتیهای آمریکایی و دیگر کشورها دریافت کردهاند.
۲۵. موضوعات اصلی مجمع عمومی سازمان ملل
نیویورکتایمز گزارش داد جنگ آمریکا و ایران، بحران انرژی، جنگ اوکراین، تغییرات اقلیمی، هوش مصنوعی و تنشهای ژئوپلیتیکی از مهمترین موضوعات نشست امسال هستند.
رقابت برای جانشینی آنتونیو گوترز نیز آغاز شده، زیرا دوره دبیرکلی او پایان سال ۲۰۲۶ تمام میشود. گوترز درباره سه تهدید عمده ــ هوش مصنوعی کنترلنشده، بحران اقلیمی و افزایش نابرابری ــ هشدار داده است.
فلسطین و راهحل دوکشوری نیز در دستور کار قرار دارد و فرانسه، بریتانیا، کانادا و عربستان نشستی درباره این موضوع برگزار میکنند. رهبران کشورهای عربی خلیج فارس نیز درباره جنگ ایران، امنیت انرژی و هرمز و بابالمندب با اعضای شورای امنیت و ترامپ رایزنی خواهند کرد.
۲۶. گروه هفت خواستار توقف تسلیح حوثیها شد
وزیران خارجه G7 حملات حوثیها به عربستان و کشتیرانی بینالمللی را محکوم کردند و از ایران خواستند حمایت و تسلیح حوثیها را متوقف کند. آنها حملات به کشتیهای تجاری و اهداف غیرنظامی را «غیرقابل قبول» خواندند و از حوثیها خواستند حملات را متوقف و به روند سیاسی بازگردند.
۲۷. عراق: ایران مانع عبور نفتکشهای عراقی از هرمز شده است
علی زیدی، نخستوزیر عراق، مدعی شد ایران مانع عبور نفتکشهای عراقی از هرمز شده و هدف آن افزایش قیمت نفت و اعمال فشار است. به گفته او، عراق از زمان آغاز جنگ حدود ۶۰ میلیارد دلار درآمد از دست داده و درآمد ماهانه نفتی حدود ۶۰ درصد کاهش یافته است.
او افزود کاهش شدید تردد کشتیها در هرمز نیز در گزارشهای رویترز تأیید شده، اما تا زمان انتشار خبر، مقامهای ایرانی به اظهارات نخستوزیر عراق واکنشی نشان نداده بودند.