مذاكرات اتمي الگوي افريقاي جنوبي يا كره شمالي؟
تفاوت اصلي بيانيه اخير مذاكرات ايران و آژانس با بيانيههاي مذاكرات پيشين، اضافه كردن قيد «بسيار» بهدنبال «مثبت و سازنده» خواندن گفتوگوها است. بر اساس بيانيه مشترك ۲۹ اكتبر، تنها توافق بهعمل آمده طي دو روز مذاكرات بين آژانس و نمايندگان جمهوري اسلامي در وين، تعيين تاريخ ۱۱ نوامبر براي انجام دور بعدي گفتوگوها در تهران است.
آخرين دور مذاكرات سياسي بين نمايندگان جمهوري اسلامي به رياست جواد ظريف با گروه ۱+۵ در ژنو نيز دقيقاً با نتيجهيي مشابه به پايان رسيد، و ادامه مذاكرات به روزهاي ۷ و ۸ نوامبر در ژنو موكول شد.
تعيين تاريخ ۱۱ نوامبر براي دور بعدي مذاكرات فني با آژانس حاكي از قصد تهران به گروگانگيري مذاكرات با آژانس تا زمان دريافت امتيازهاي سياسي كافي طي مذاكرات بعدي با گروه ۱+۵ است. مذاكرات سياسي ايران و نمايندگان گروه ۱+۵ قرار است در روزهاي ۷ و ۸ نوامبر (سه روز پيش از دور بعدي مذاكرات فني در تهران) انجام شود.
رفتار غيرسازنده دولت تازه جمهوري اسلامي در برخورد با مسئوليتها و انتظارات آژانس در حالي صورت ميگيرد كه اين نهاد بينالمللي فاقد هر نوع ظرفيت بده بستان سياسي و اقتصادي با هر يك از اعضاء بوده و حتي قادر به رجعت دادن پروندهييران از شوراي امنيت نيست.
دور تازه مذاكرات اتمي در وين را كه طبيعت آن فني و هدف آن رفع ابهام پيرامون فعاليتهاي مشكوك اتمي ايران است از يك سو ترو واريورانتا، كارشناس اتمي كشورفنلاند و معاون تازه يوكيا آمانو در امور پادمانها، كه از ابتداي ماه اكتبر جاري جانشين هرمن ناكارتس گرديده، هدايت ميكرد و سرپرستي گروه ايراني را رضا نجفي، نماينده تازه جمهوري اسلامي، در آژانس برعهده داشت.
ادامه فرصتسوزي
در نتيجه اعمال تحريمهاي يكجانبه آمريكا و اروپا، زيانهاي مالي ايران روزانه بين ۴۰۰ تا ۵۰۰ ميليون دلار برآوردميشود. در بهترين شرايط، حداكثر امتيازهاي قابل دريافت ايران از گروه ۱+۵، قابل مقايسه حتي با بخش كوچكي از اين زيانها نيست.
دولت جديد جمهوري اسلامي با رياست حسن روحاني فرصت داشت كه از راه پيش گام شدن داوطلبانه در رفع ابهامهاي آژانس، از جمله گشودن درهاي پارچين به روي بازرسان، زمينه دست يافتن به توافقهاي موضوعي با گروه ۱+۵ و كاهش سريعتر فشار تحريمها را فراهم سازد.
آقاي روحاني وعده داده بود كه آماده است تا مذاكرات اتمي را در طول ۳ ماه به نتيجه برساند. از طول زمان مورد پيشبيني رئيسجمهوري ايران تاكنون بيش از يك ماه سپري شده و دو دور مذاكرات سياسي با گروه ۱+۵ (۲۷ سپتامبر در نيويورك) و (۱۵ و ۱۶ اكتبر ژنو) و همچنين دو دور مذاكرات فني با آژانس در وين تنها به توافق بر سر ادامه مذاكرات و البته مثبت خواندن رويكرد جديد ايران منتهي شده است.
مفهوم ديگر اين نتايج، توافق براي ادامه گفتوگوها است. علاوه بر ادامه زيانهاي مالي ناشي از تداوم وضع موجود كه به تضعيف بيشتر اقتصادي ايران منجر خواهد شد، خطر بازماندن سريع از نتايج لمسي طي مذاكرات تازه اتمي، عادت شدن چانهزني در مذاكرات و در نتيجه افزايش فاصلهها (بجاي كاهش اختلافها) و حاكم شدن فضاي ياس و ترديد بر محيط گفتوگوها است.
الگوي نامناسب
نمايندگان دولت تازه جمهوري اسلامي همواره از «رويكرد مثبت و متفاوت» در مذاكرات جاري ياد ميكنند. اما در عمل مذاكرات را درهمان مسيري قرار دادهاند كه طي دو سال گذشته قرار داشت، با اين تفاوت اندك كه حجم سهمخواهي و آمادگي متقابل براي واگذاري امتيازهاي را بالابردهاند. به عبارت ديگر در مذاكرات گذشته برداشتن يك گام در برابر يگ گام حريف در نظر گرفته شده بود و در مذاكرات تازه، پريدن سه گام در برابر پرش سه گام از سوي حريف.
در مذاكرات گذشته رفع ابهام طي مذاكرات با آژانس گروگان مذاكرات سياسي قرار گرفته بود، و در نتيجه تدوين جدول زمانبندي رفع ابهامها، و گشودن درهاي پارچين بهروي بازرسان عملي نشد، و در مذاكرات جديد نيز اين شيوه همچنان در دستور كار مذاكرهكنندگان تازه قرار داده شده است.
ايران چنانچه قصد قطعي براي تعليق و رفع تحريمها را تعقيب ميكرد، و هدف گشايش در امور معيشتي در داخل كشور را داشت، ميتوانست بهجاي انتخاب الگوي ناموفق كره شمالي در مذاكرات با آمريكا و شش كشور طرف مذاكره، الگوي موفق آفريقاي جنوبي را انتخاب كند.
آفريقاي جنوبي در ابتداي دهه نود، شش بمب اتمي در اختيار خود را از ميان برد، درهاي تأسيسات اتمي خود را به روي بازرسان آژانس گشود، و چند ماه بعد مفاد پيمان معاهده منع گسترش سلاحهاي اتمي را نيز پذيرفت. از آن زمان نفوذ سياسي آفريقاي جنوبي در منطقه مستمراً افزايش يافت و دولت اكثريت سياه پوستان نيز تصميمات دولت اقليت سفيدها را در واگذاري ظرفيت نظامي- اتمي آن كشور محترم شمرد.
سایت رادیو فردا 8 آبان 92