عشاير سني، محور مبارزه عليه "دولت اسلامي"

اکثر عشاير سني شمال و غرب عراق با پشتيباني ـ ولو تلويحي ـ از جهاديستها، تسخير يک سوم کشورشان به دست جهاديستهاي اولتراراديکال داعش را تسهيل کرده اند. اما پس از سه ماه زندگي زير يوغ "خلافت"، طوايف مزبور شروع به تغيير جهت کرده اند. در روزهاي اخير، مطبوعات عراق از شمار فزاينده عشايري که متعاقب فراخواني در اين راستا از سوي چندين تن از شيوخ در اواسط ماه اوت، شروع به سازماندهي ضد حمله عليه جهاديست ها کرده اند، خبر داده اند. روزنامه «بينه» روز يکشنبه گزارش داد که «کتائب القائم»، شهري در استان الانبار، متشکل از اهالي منطقه، به چند مقر داعش حمله کرده اند. در نقاط ديگر نيز عشاير به ستوه آمده از اعمال وحشيانه داعش و دلگرم از قول نخست وزير جديد شيعي، حيدر العبادي، به خودداري از بمباران محلات مسکوني غير نظامي به بهانه بمباران جهاديستها، دست به حملات مشابهي زده اند.
جبران اشتباهات گذشته ـ به گفته يک ديپلمات مأمور در بغداد، «برخورد بين عشاير و جهاديستها اجتناب ناپذير است... آنها اکثرا به اين دليل از داعش حمايت کرده بودند که ديگر تحمل طرد سنيان از سوي نخست وزير سابق، نوري المالکي، را نداشتند». جانشين او، العبادي، قول داده اشتباهات گذشته را جبران و به همکاري بيشتر با عشاير بپردازد. اما براي تحقق واقعي تغيير اتحادهاي رؤساي عشاير، چيزي بيش از قول و وعده – حتي سپردن حفظ امنيت در مناطق سني نشين به آنان از طريق ايجاد يک گارد ملي در آينده – ضروري است. بسياري از آنان قضاياي مربوط به «صحوه» (بيداري) را از ياد نبرده اند : اين گروه هاي شورشي را عشاير قانع کرده بودند در سالهاي 2007-2006 سلاح هاي خود عليه اشغاگر آمريکائي را زمين گذارده به "دولت اسلامي" اول که در آن زمان به ارعاب و ترور کساني که از آن اطاعت نمي کردند، پرداخته بود، حمله کنند. اين حمايت عشاير در تلفيق با سياست تقويت نيروهاي نظامي آمريکا موسوم به استراتژي « Surge »، در کارزار براي توقف رشد و قدرت يابي القاعده نقش تعيين کننده اي ايفا کرده بود. در ازاي اين حمايت قرار بود نخست وزير مالکي يکصد هزار نفر از اين شبه نظاميان سابق را در ارتش، نيروهاي امنيتي يا ادارات دولتي ادغام کند.
بازي چند جانبه – اما به اين تعهد هيچگاه عمل نشد : تعداد بسيار کمي از اين سنيان به تشکيلات دولتي که به نحوي فزاينده در دست شيعيان متمرکز مي شد (جامعه اي که مالکي نهايتا براي حفاظت از خود به آن پناه برد) پذيرفته شدند. شيوخ عشاير که احساس کردند فريب خورده اند و از اين رهگذر غرور افسانه ايشان جريحه دار شده بود، سوگند خوردند که ديگر نگذارند کسي به آنها خيانت کند. دلسردي و سرخوردگي اين عشاير به اعتراضات اقليت سني دامن زد و اين جامعه از اواخر سال 2012 در مراکز اصلي استان الانبار دست به تظاهرات زد که توسط ارتش مالکي به سختي سرکوب گرديد. در نتيجه اين سرکوب، سنيان نهايتا اجازه دادند جهاديست ها بر مناطق مزبور مسلط شوند تا به اين ترتيب خود را از يوغ دشمن اصلي شان، رئيس الوزرا، رها سازند.
عشاير که به بازي هم زمان در چند جهت عادت دارند، از هم اکنون مطالبات خود را به نخست وزير جديد اعلام کرده اند. گفته مي شود که العبادي وعده داده بيست هزار تن از نفرات عشاير را در ارتش ادغام کند. اما سنيان شکايات و مطالبات ديگري نيز دارند که بخصوص شامل قطع اعمال سرکوبگرانه شبه نظاميان شيعه مي شود. برخي طوايف سني براي آنکه تضميني جهت اجراي مطالبات خود بيابند، از هم اکنون با مقامات آمريکائي تماس گرفته اند.
از جمله مي توان از عشيره نيرومند الدليمي داراي نفوذ بسيار در استان الانبار نام برد که يکي از چهره هاي شاخص آن به نام علي حاتم السليمان، «شوراي مشترک عشاير عراقي و عرب» را حول ديگر عشاير الانبار و نيز استان هاي نينوا، صلاح الدين و ديالي تأسيس کرده است. اکثر اين طوايف هنوز در کنار داعش مي جنگند، اما چنانچه بغداد به مطالباتشان عمل کند، حاضرند عليه جهاديست ها وارد عمل شوند. آنها بخصوص خواستار برخورداري از خودمختاري گسترده در قبال دولت مرکزي، نظير همسايگان کردشان، مي باشند.
عشاير – و پشت آنان، کل اقليت سني – در عدم امکان تسخير دوباره قدرت در بغداد، از اين پس براي خود مختاري گسترده در کادر يک دولت فدرال بازسازي شده تلاش مي کنند. همسايگان سعودي و اردني آنان نيز پشت پرده در حال تلاش براي چرخانيدن اتحادهاي موجود هستند. چنين است که امير بندر بن سلطان، مشاور ويژه پادشاه براي بحرانهاي عراق و سوريه، از رياض براي منزوي ساختن جهاديستها و جدا ساختن عشاير نيرومند الانبار از آنان فعال است.»
نويسنده : ژرژ مالبرونو
فيگارو 17سپتامبر2014