گزیده ای از ادای شهادت پروفسور پیام اخوان وکیل بین المللی و عضو دادگاه بین المللی لاهه درباره قتل عام زندانیان سیاسی در سال ۶۷
سؤالهایی که پرسیده میشد از طرف هیأت مرگ از این زندانیها و همچنین این روشی که انتخاب میکردند که چه اشخاصی بروند برای اعدام. و این جزییات بود که قانع کرد منو و جزییات در مورد اینها بدون تناقض بود و مخصوصا در میان اینهمه شهادت شاهدین. و این تازه این قسمت بود. علاوه بر این کلی مدارک و مستندات دیگری وجود داشت که ما داشتیم از جمله مستندات دیگه تمام مستنداتی که اف ام سازمان ملل تو گزارشهای خودش رد کرده بود و این کسی که گزارش رو داده اسمش بود رینالدو (گالیندوپل) که مال السالوادر بودش، حقوقی اونجا. در ۱۹۸۹ گزارشی- راپورتی- رد کرده بود که اسامی هزارها نفر همون موقع نوشته شده بود که اعدام شده بودند و این گزارش حتی توش چیزهایی که محتویاتش بود، نامه، مستنداتی که از طرف آیتالله منتظری نوشته شده بوده. این شخص جانشین خمینی بوده و مخالف این اعدامها بوده. و مهمتر از همة این مدارک و اسناد این فتوا بودش که صادر شده بود و توش نوشته بودند که این افرادی که نظرشون فرق داره با اونها باید اعدام بشند.
دادستان کارولینا ویسلندر
خب حالا راجع به همین فتوا صحبت کنیم. تمرکز رو بگذاریم روی اون. آیا گروه خاصی بود که این فتوا شامل حال اونها میشد؟ اگر اینجوریه دلیلش چه بود؟ کدوم گروه بود؟
پیام اخوان: این فتوا به احتمال زیاد ۲۸ جولای صادر شده بود. و نوشته بوده یک کلمه ای که نسبت به گروه منافقین و کاملا همه میدونستند و آشنا بود برای عموم که اینها منظورشون مربوط به گروه مجاهدین هستش. سازمان مجاهدین
.........................
دادستان: خب پس اینجوری فهمیدم که تو یک رابطهای پیدا کردی توی این فتوا و این اعدامها. اتفاقی که در فاز آخر جنگ ایران و عراق افتاد. یعنی بین اینها همش رابطه بودش. طبق نظر تو؟
پیام اخوان:
بله اما یک کم پیچیده است و خیلی از اشخاص بودند که زندانی شده بودند واسة جرایم خیلی سبک مثلا تخلف یا شرکت توی تظاهرات یا اعتراضها یا اینکه اعلامیه پخش کردند. اعلامیه مجاهدین. اینها مجازات شدند بخاطر کارهای مجاهدین دیگر که توی نیروهای حمله بودند و حمله را انجام داده بودند. یعنی این مجازات یک مجازات گروهی و دستجمعی بودش.
مشکل اینه که بخاطر اینکه دولت همکاری نمیکرد و اصلا انکار میکرد که اینکار را کردند، اطلاعات دقیق بدست آوردن سخت بود. مخصوصا مناطقی که خارج از تهران بود بسیار مشکل بود که اطلاعات جمع آوری بشه در مورد تعداد اونها و چون ما میدونیم که توی تمام کشور این اعدامها رخ دادند.
.........................
پیام اخوان:
و اضافه کنم که بعد از اینکه افشاء شد این جنایات،این اعضای کمیته مرگ حتی به مقام های خیلی بالا ارتقاء پیدا کردند، برعکس بهشون مقام هم دادند. مثلا آقای پورمحمدی یک قاضی ارشد شد. نیری معاون رئیس قوه قضائیه شد. معاون قاضی دیوان عالی کشور شد. رئیسی هم که شد رئیس قوه قضائیه، الآن هم رئیس جمهور است. یعنی خط مشی رژیم اینه که اینهایی که این کار ها را کردند به این جنایتها دست زدندِ اینها را بهشون ارتقاء مقام بده، بهشون مقام بده،
.........................
دادستان:
شما خودتون نظرتون در مورد این سیستم قضایی ایران. میخواستم بدونم نظام قضایی ایران به قضاوت شما این کمیته مرگ که بازجویی میکرد از افراد، یعنی معادل دادگاههای سیستم قضایی ایران بوده این کارهایی که توی کمیته مرگ انجام شده؟با سیستم قضایی مطابقت داشته؟
پیام اخوان:
من باید یک مقدار توضیح بهتون بدهم. از موقعی که خمینی به ایران برگشت، فوریه ۷۹، بلافاصله دادگاههای انقلاب را تاسیس کرد و برپا کرد. و دیگه اعدامهای سیستماتیک شروع شد. براساس جرمهای اسلامی خیلی پیش پا افتاده نامفهوم، مبهم. مثلا مبارزه با خدا، محارب. دادگاههای انقلاب که هنوز هم دارند کار میکنند اینها با قانون اساسی و با قانون مطابقت ندارند اینها. و اینها مشهورند اصلا نمیگذارند که نفر از خودش دفاع کنه. دفاع عادلانه کنه و به اعدام محکوم میکنند برای هیچ. و تازه این کمیته مرگ که از اونها هم بدتر بود دیگه. هیئت مرگ نمیتونیم بگیم که یک روند یا فرایند قضایی داشته اصلا. نداشته. این تفتیش عقاید مذهبی بود. الآن شما توی تاریخ اروپا نگاه کنید تفتیش عقاید توی اسپانیا درست همون کار را کردند توی تاریخ اروپا. از زندانی سوال میشده که آیا مذهبی هستی؟مسلمون هستی؟هستی نیستی؟ همین سوال میتونست تعیین بکنه زنده بمونند یا اعدام بشوند. و نمیتوانیم بگوییم که هیئت مرگ بخشی از فرایند قضایی ایران بوده، خارج از فرایند حقوق قضایی ایران بوده عملکرد هیئت مرگ.
.........................
دادستان: مارتینا وینسلوو
حرف این بود که نمیتونستیم بگیم که خارج از تهران بگیم که چجوری دارند اعدام میکنند، چکار دارند میکنند. خارج از تهران نمیتونستیم دیدگاه داشته باشیم، اطلاعات بگیریم در سایر شهرهای کشور چکار میکنند. و گفتید که بعد از اینکه این نوار صوتی منتشر شد اینها دیگه مشخص که تایید کردند، اقرار کردند که اتفاقاتی افتاده، تا نوار صوتی نیامده بود بیرون انکار میکردند. چرا به نظر شما آماده نبود رژیم ایران،اعلام کنه آقا تابستان ۸۸ ما اعدام کردیم چرا به نظر شما اعلام نکرد جمهوری اسلامی؟علتش میتونست چی باشه از نظر شما؟
پیام اخوان:
سوال بسیار خوبی کردید، چونکه ایران پنهان نکرد،خیلی از اعدامها را در دهه ۸۰، در پیشگاه دادگاه انقلاب،اینها را انکار نکرده ایران هیچوقت. فرض من بر این هستش که این با استانداردهای وحشتناک که حقوق بشر را رعایت نمیکنه، عموم مردم نمیتونستند این اعدامهای جمعی را قبول کنند. ارای عمومی قبول نمیکرد به خاطر یک جرم کوچک، بخاطر کاری که نکردی اعدامت کنند. آراء عمومی اینرا نمی پذیرفت اگر میخواستند اقرار کنند. این انتقام دسته جمعی و در خفا. علتش من برای چی میگم. اینها رفتند یواشکی این اجساد را شبانه خاک کردند، اجازه ندادند سوگواری کنه کسی،
دادستان:
رژیم چجوری این اعدام ها را توجیه کرد، چی میگفت که این ها باید اعدام میشدند؟میشه یک خرده بیشتر توضیح بدهید توجیه رژیم را؟منظورم بیشتر توجه به این بشه که مثلا اینها که میگن اینها رفتن طرف دشمن با ما جنگیدن، در چه وضعیتی در چه موقعیتی؟
پیام اخوان:
جواب ساده اینه که یک ارتباطی داده شده بین زندانیان سیاسی عقیدتی و نیروهای نظامی که توی این درگیری مسلحانه شرکت کرده بودند. یعنی اینها را به اونها وصل کردند. اینطوری میخواستند توجیه کنند اعدامهای دسته جمعی را. و در واقع ما اصلا نمیخواهد مقاله برهان را بخونیم. خود فتوای خمینی این ارتباط بین اعدام زندانیان سیاسی با درگیری مسلحانه را خودش اصلا حرف اصلی فتوا همینه. مشخصا در فتوا گفته شده این گروه رفته اند در درگیری مسلحانه مقاومت مسلحانه شرکت کرده اند بایستی مجازات بایستی اعدام بشوند. مشخصات گفته توی فتوا،
.........................
دادستان:
پس اینکه رژیم ایران بتدریج، کم کم این اعدامهای جمعی را اقرار کرد نسبت به فتوا نظرشون چی بود؟ موضعشون چی بود؟
پیام اخوان:
به نظر من من اینطوری فهمیدم که خیلی موضعشون عوض نشده خیلی و در منظر عمومی نظرشون همچی تغییری هم نکرده به نظر من. در منظر عمومی
پیام اخوان:
هیچکس الان توی دولت توی رژیم نمیگه که این جنایت علیه حقوق بشره که ما این زندانی ها را اعدامشون کردیم یا مجازاتشون کردیم، چی میگین اصلا؟ چی حقوق بشر ربطی نداره به این. رژیم ساده میگه آقا توجیه کردند دیگه، اینها این کارها را کردند ما هم اعدامشون کردیم. توجیه.
دادستان:
وقتی میخواستند توجیه کنند این اعدامهای جمعی را اسمی هم از فتوا توی توجیهاتشون آورند یا نه؟یعنی رژیم از فتوا هم توی توجیهات خودش حرف زد یا نه؟ طبق برداشت تو آیا اطلاعات داری میتونی بگی که دولت ایران قبول کرده که این فتوا صادر شده؟
پیام اخوان:
بله. ولی فکر کنم اینجوری الآن در حال حاضر اینجوریه. البته نسبت به اینه که رسانه ها صدای دولت هستند طبق گفته های رسانه ها الآن دیگه میگویند.
وکیل کنت لوئیس
کنت لوئیس:
وقتی شما داشتید به سؤال دادستان جواب میدادید شما به درگیری مسلحانه بینالمللی اشاره کردید. درست فهمیدم؟
پیام اخوان:
البته از بین ایران و عراق صحبت میکنیم آره اون یک درگیری مسلحانة بینالمللی بود.
کنت لوئیس:
اینجا ما خیلی متخصصهای حقوقی قضایی اومدند و شهادت دادند و گفتند که اون موقع هم بینالمللی بوده و هم بین مجاهدین و رژیم درگیری مسلحانه غیر بینالمللی در میان بوده یعنی هم بینالمللی و هم محلی. یا فرضیه ای که هم درگیری مسلحانه بینالمللی و هم محلی به موازات همدیگه در جریان بوده، شما موافقت دارید با این فرضیه یا نه.
.........................
پیام اخوان:
با تشکر از سؤالی که کردید. اگر بخواهید عینی جوابتون رو بدم. آره. به موازات هم درگیری مسلحانه بینالمللی در جریان بوده و هم درگیری مسلحانه غیر بینالمللی یا محلی. ولی باید اعتراف کنم من در این مقوله در این دادگاه خیلی روش ... و فکر نکردم چون از من سؤال نشده بود که محلی یا بینالمللیاش را در نظر بگیرم. این سؤال رو از من نپرسیده بودند.
قاضی توماس اندرسون:
من از شما میخواهم بپرسم. عرف بینالملل در رابطه با اتفاقات قوانین بینالملل چه چیزی صدق میکرده؟ چه مقرراتی وجود داشته؟ با توجه به وقایع ۸۸ و درگیریهای مسلحانه بینالمللی و غیر بینالمللی؟
پیام اخوان:
همانطور هم که خودتون میدونید مادة ۳ کنوانسیون ژنو اشاره میکنه به درگیری مسلحانة غیر بینالمللی یا محلی. از سال ۱۹۴۹ کنوانسیون ژنو مادة ۳. بهتون بگم که از سال ۱۹۸۶ موقعی که نیکاراگوئه و دادگاه عدالت نیکاراگوئه و ایالات متحده برگزار شد اذعان شده که حداقل باید استاندارد رفتار با زندانیان و اسرا و مردم باید رعایت بشه.
پیام اخوان:
در سال ۱۹۹۵ هم مسئولیت شخصی در مورد رفتار غیرانسانی، غیربشری با زندانیها، مردم و با اسرا در دادگاه استیناف یوگسلاوی اونموقع که تادیچ رو محاکمه میکردند ۱۹۹۵ تصریح شده.
یک مسأله دیگهای هم هست. یک اصل عمومی وجود داره و اونهم اینه که کنوانسیون حقوق بشر تلقی شدنش ارجحیت داره و باید استفاده بشه تو قسمت و جاهایی که رزمنده نیستند و نمیجنگند و یک قاعده کلی وجود داره که میگه:
میگه حقوق بشر باید بسیار عمیق و گسترده باشه و نباید بهش برخلاف اون رفتار کرد، هیچ جایی، در هیچ موقعیتی. تنها چیزی که پس آدم میتونه بهش استناد بکنه که اینجا صحبتش شده، این فتوا است که اینرا ما هم توی رسانه ها خوندیم. مسلما کاملا آشکارا اینه که فتوا هم بسیار سند مهمی بوده. نقش مهمی داشته.