مرکز پژوهش‌های جنگ آمریکا نقشه‌ای را منتشر می‌کند که پراکنش و نقاط تحت سیطره داعش را نشان می‌دهد. از سال 2014 پیوسته نقطه سیاه‌رنگ بزرگی روی نقشه وجود داشت که خطوط متعددی به آن متصل بودند. در آخرین نسخه‌ای که از این نقشه منتشر شده، اثری از نقطه سیاه همیشگی نیست؛ نقطه‌ای که پیش از آن موصل را نشان می‌داد. شهر موصل از دست داعش آزاد شده و عراقی‌ها و آمریکایی‌ها این اتفاق را یک رویداد تاریخی می‌دانند.

ژنرال تاونسند، فرمانده نیروهای ائتلاف بین‌المللی برای مبارزه با داعش، در گفتگو با خبرنگاران در پنتاگون گفت، مهم‌ترین چیز، رسیدن گروه‌های مختلف عراقی به توافقی سیاسی است. او به شکل ویژه به اهل سنت عراق اشاره کرد؛ اهل سنتی که دائما بر این باور بوده‌اند که حکومت بغداد آنها را نمایندگی نمی‌کند.

اشتون کارتر که از آغاز سال 2015 تا آغاز امسال فرماندهی نبرد علیه داعش را بر عهده داشت، در مقاله‌ای که از او در واشنگتن‌پست منتشر شد گفت بیش از آنکه نگران نبردهای نظامی در عراق باشد، نگران تحولات سیاسی و اقتصادی است که باید تحت نظر گرفته شود. وزیر دفاع سابق آمریکا گفت: «تا زمانی که عراقی‌ها از آنچه در آینده رخ می‌دهد مطمئن نباشد، بازگشت به هرج و مرج و بنیادگرایی محتمل است.»

سخنان اشتون کارتر و ژنرال تاونسند نتیجه بررسی‌های دقیق و مستقیم آنها از شرایط است و با سخنان کارشناسان غیردولتی متعددی که به بغداد و دیگر شهرهای عراق در ماه‌های گذشته سفر کرده‌اند در تطابق است. به مانند مطالعات مراکز پژوهشی که موسسات آمریکایی تهیه کرده‌اند، این کارشناسان نیز اوضاع را در عراق تیره و تار می‌بینند.

سرهنگ حمه سعید، مدیر برنامه‌های خاورمیانه موسسه صلح ایالات متحده، به العربیة.نت گفت: «عراق امروز، یک کشور موجود روی نقشه است و یکپارچه ماندن آن یک خواست بین‌المللی است.» سرهنگ حمه اوضاع داخل عراق را از هم‌گسیختگی میان گروه‌های تشکیل‌دهنده عراق و داخل خود این گروه‌ها توصیف کرد.

گروه‌های تشکیل‌دهنده عراق

آمریکایی‌ها باور دارند که گذشته خونبار عراقی‌ها، گروه‌های مختلف تشکیل‌دهنده این کشور را وا می‌دارد تا بکوشند با مراقبت از خود، خود را به عنوان یکی از گروه‌های مستقل تشکیل‌دهنده عراق حفظ کنند، با این حال هر کدام از این گروه‌ها موضعی در برابر گروه دیگر دارد. شیعیان به طور کل خود را اکثریت عراق دانسته و حکومت را حق خود می‌دانند. در میان شیعیان جریانی وجود دارد که معتقد است باید با زور با اهل سنت رفتار کرد.

آمریکایی‌ها تنش روابط شیعیان و کردها را نیز در نظر می‌گیرند. اطلاعات به دست آمده نشان می‌دهد نیروهای پیشمرگه و حشد شعبی در حال آماده‌سازی خود برای رویارویی در مناطق مختلف هستند. آنها پیش از این نیز در طوز خرماتو، جلولاء و سنجار با یکدیگر درگیر شده بودند.
برداشت آمریکایی‌ها از کنش‌های کردها این است که آنها می‌کوشند استقلال خود را به دست بیاورند، زیرا که گمان می‌کنند پیش از این فرصت‌های متعددی برای مستقل شدن از دولت عراق را از دست داده‌اند؛ یک بار در 1991 و یک بار در 2003. آنها اینک فرصت دیگری را پیش‌روی خود می‌بینند که نباید نادیده گرفته شود، زیرا که ممکن است سال‌ها طول بکشد تا شاید دوباره فراهم شود.

کارشناسنان آمریکایی احتمال بروز درگیری‌های مردمی میان شیعیان و اهل سنت و همچنین احتمال درگیری کردها و حشد شعبی را بسیار زیاد می‌دانند.

مشکل اهل سنت، ترس و نگرانی اصلی آمریکایی‌ها را تشکیل می‌دهد. پیش از این القاعده و ابومصعب الزرقاوی احساس تحت ظلم واقع شدن سنی‌ها پس از سقوط صدام حسین را به خدمت گرفته و دست به تشکیل گروه‌های شورشی زدند. پس از آن داعش، از اقدامات حکومت عراق به نخست‌وزیری نوری المالکی بهره برد تا مناطق وسیعی از این کشور را در اختیار گیرد. در حال حاضر نیز ژنرال تاونسند می‌گوید داعش در تلاش است میان مردم پنهان شده و گروه‌های کوچکی را تشکیل دهد.

برنامه‌های ایران و حشد شعبی

آزادسازی موصل از دست داعش خبر بسیار خوبی است، لیکن دوران پساداعش چالش‌های زیادی را به همراه خواهد داشت. بازگشت ثبات به منطقه در نبود برنامه شاملی که همه گروه‌های عراقی را در برگیرد، اولین چالش دوران پساداعش است. این در حالی است که به نظر می‌رسد ایران و حشد شعبی برنامه‌های در این زمینه در سر دارند.

آمریکایی‌ها حشد شعبی را به دو گروه بزرگ تقسیم می‌کنند. بخش اول آنها هستند که در پاسخ به دعوت سید علی سیستانی مرجع شیعه پاسخ گفته و بخش دوم، گروه‌‌های تحت حمایت و سیطره ایران هستند. بخش دوم حشد شعبی که تحت سیطره ایران است، خواستار تثبیت حضور خود در مناطق فعلی است؛ مناطقی که اکثریت ساکنان آنها را اهل سنت تشکیل می‌دهند. این بخش خود را برای گسترده‌تر کردن حضور ایران شیعی در بلند مدت آماده می‌کند.

کارشناسان آمریکایی که چندی پیش به عراق رفته‌اند به العربیة.نت گفتند که حضور حشد شعبی در این مناطق بسیار بیشتر از آن چیزی است که انتظار می‌رفت. حشد شروع به جذب عشایر اهل سنت از طریق اعطای سلاح و حقوق کرده است. آنها همچنین روند ایجاد اتئلاف با قبایل سنی برای حضور در انتخابات پیش رو را آغاز کرده‌اند.

به گفته آمریکایی‌ها، این گروه‌های شبه‌نظامی هوادار ایران به مناطقی در موصل منقل شده و به دستور سپاه پاسداران ایران می‌خواهند خانواده‌هایی به مناطق جدید منقل کرده و کنترل سنجار و تلعفر را در اختیار گیرند. آنها همچنین می‌خواهند از حضور خود در مناطق مرزی با سوریه مطمئن شوند و اینگونه بخش‌های مختلف بزرگراه تهران دمشق را به هم پیوند بزنند؛ بزرگراهی که از تهران آغاز و با عبور از بغداد به دمشق می‌رسد. این بزرگراه، یک جاده آسفالت شده نیست، بلکه مسیری است که قبایل، مقامات سیاسی و گروه‌های شبه‌نظامی طرفدار ایران آن را تشکیل داده و نفوذ و سیطره ایران و سرکوب هر گونه شورشی در آینده را تضمین می‌کنند.

اشغال نرم عراق از سوی ایران

آمریکایی‌های حضور ایران در عراق پساداعش را امتدادی از جنوب به شمال و حاضر در همه نقاط کلیدی عراق توصیف می‌کنند؛ حضوری در هم‌آمیخته با گروه‌های تشکیل‌دهنده عراق که می‌تواند آن را "اشغال نرم عراق از سوی ایران" نامید. این در حالی است که کشورهای عربی در عراق تقریبا حضور ندارد و آمریکایی‌های نیز با حیدر العبادی، نخست‌وزیر عراق در ارتباط هستند.

ژنرال تاونسند، فرمانده نیروهای ائتلاف بین‌المللی برای مبارزه با داعش از خواست حکومت عراق برای ادامه حضور نیروهای آمریکایی و نیروهای ائتلاف پس از شکست داعش، در این کشور خبر داد. آمریکا و برخی کشورهای ائتلاف نیز خواهان ادامه حضور در عراق هستند، لیکن این تصمیمی است که در آینده اتخاذ می‌شود.

اشتون کارتر، وزیر دفاع سابق آمریکا نیز خواستار ادامه حضور نظامی آمریکا در عراق شد تا " توان نیروهای عراق بهبود یافته و برای برقراری صلح به آنها کمک شود."

پیش از این دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری ایالات متحده آمریکا به شدت از مداخله نظامی در عراق در سال 2003 انتقاد کرد و سپس خروج کامل نیروهای عراقی در سال 2011 و عدم تلاش باراک اوباما، رئیس‌جمهوری سابق آمریکا برای ماندن در عراق را به باد انتقاد گرفت، موضوعی که درهای عراق را به روی تروریسم گشود و اوضاع این کشور را به ویرانی کشاند.

راه‌حل گمشده

اینک اوضاع عراق شبیه دوران پیش از داعش شده است، با اینحال آمریکایی‌ها برنامه مشخصی برای محافظت از صلح داخلی در عراق و منع ایران از نفوذ در این کشور و ساختن بزگراه مورد نظر تهران ارائه نکرده‌اند.

سرهنگ حمه سعید، مدیر برنامه‌های خاورمیانه موسسه صلح ایالات متحده، به العربیة.نت گفت: « در عراق تجربه زندگی مشترک و حکومت مشترک حقیق وجود ندارد. عراقی‌های نمی‌توانند به یک چشم‌انداز عملی مشترک برسند و در نبود این چشم‌انداز، واقعیت‌ها اوضاع را رقم خواهند زند.» نگران‌کننده‌ترین موضوع از نظر سرهنگ حمه سعید " نبود راه‌حلی برای رسیدن به صلح است."

برگرفته از سایت العربیه